Author Archive

૩૯ – કવિતા શબ્દોની સરિતા

બે વૃક્ષ મળે ત્યારે,
સોના અને રૂપાનું
પ્રદર્શન નથી કરતા.
માત્ર સૂરજના પહેલા કિરણનો
રોમાંચ આલેખે છે.
બે પંખીઓ મળે ત્યારે,
રેલ્વેના ટાઇમટેબલની
ચિંતા નથી કરતાં.
કેવળ સૂરને
હવામાં છુટ્ટો મૂકે છે.
બે ફૂલ મળે ત્યારે,
સિદ્ધાંતોની ગરમાગરમ
ચર્ચા નથી કરતાં.
ફકત સુવાસની
આપ-લે કરે છે.
બે તારા મળે ત્યારે,
આંગળીના વેઢા પર
સ્કવેર ફીટના સરવાળા-બાદબાકી
નથી કરતાં…
અનંત આકાશમાં
વિરાટના પગલાંની
વાતો કરે છે!

આપણે કેમ પ્રકૃતિ જેટલા સરળ, સાહજિક નથી રહી શકતા એનું આશ્ચર્ય કદાચ કોઈ પણ સંવેદનશીલ વ્યક્તિને રહેતું જ હશે. પ્રકૃતિની સ્વભાવિકતાનું કારણ એ હોઈ શકે કે પ્રકૃતિ પાસે ભરપૂર છે અને તેમ છતાં એને ક્યાંય કોઈની સાથે કોઇ સરખામણી કે બરોબરી નથી એનામાં કોઈની સામે પોતાના ઐશ્વર્યનો દેખાડો કે આડંબર દાખવાની વૃત્તિ જ નથી. એ તો પોતે પોતાનાથી જ માતબર છે. કુદરતના બે કે તેથી વધુ સર્જન જ્યારે પોતાના પરમ કે ચરમ સ્થાને હોય છે ત્યારે એનું ઐશ્વર્ય આપોઆપ દેખાઈ જ આવતું હોય છે ને? જે આપોઆપ પરખાઈ આવે એ જ સત્ય અને એ જ તથ્ય. જેનામાં સત્વ છે, જેનામાં સાતત્ય છે એ તો આપોઆપ પરખાઈ જ આવતું હોય છે ને?

બે સામસામે ઊભેલા વૃક્ષને પોતાની ખાસિયત વિશે કાંઈ કહેવું પડતું હોય છે? ના…રે…એના પર ઝૂમતી ડાળખીઓ, એના પર લહેરાઈ રહેલા લીલછમ પાન, લચી રહેલા ફળ કે ફૂલથી જ એની ઓળખ છતી થતી જ હોય છે ને?

બે પંખીઓ મળે ત્યારે એમના જ રંગ-રૂપ કે ટહુકાઓ એમની ઓળખ બનીને કુદરતને રણકતી કરી દે છે ને? આજે હું ચણ ક્યાંથી અને કેવું શોધી આવ્યું એના ગાણા ગાય છે? માળો બનાવવા કયા આર્કિટેકને કન્સલ્ટ કર્યા અને કયું વૃક્ષ પસંદ કર્યું એની વાત કરતાં હશે? ના….રે…એ તો ટહુકાની આપ-લે કરીને આગળ વધી જતા હશે.

વસંતની સાથે મોસમ છલકે ત્યારે ચારેકોર ફૂલો પોતાના પર બાઝેલી ઝાકળને ઊગતી સવારના કિરણોથી સુશોભિત જોઈને કેવા ઝળકી ઊઠે છે? એમાના કોઈ પોતાનામાં રહેલી સુવાસની જાહેરખબર આપતા હશે? ના…રે… એ તો વહેતો પવન જ એમની સુવાસ લઈને વાતાવરણને મહેકાવી દે ને!

તારે મઢેલી રાતમાં ચમકી રહેતા તારાઓ પોતાનો પ્રકાશ ક્યાં સુધી રેલાય છે એની સ્પર્ધામાં ઉતરતા હશે ખરા? તારાઓ અવકાશમાં રોકેલી જગ્યાની ગણતરી માંડતા હશે અને એની ઉપર પોતાની નેમ-પ્લેટ મુકતા હશે? ના….રે… આ અખિલ બ્રહ્માંડમાં અગણિત તારાઓ છે પણ સપ્તર્ષી કે ધ્રુવનું સરનામું શોધવામાં કે એમને ઓળખવામાં ક્યાં વાર લાગે છે? એ તો બસ એમ જ એમની મેળે જ પ્રકાશિત અને એ જ એમની ઓળખ…

આ પ્રકૃતિને સારી રીતે જાણવા છતાંય આપણે એમાંના એક થઈ શકીએ તો ગનીમત…

વાત જાણે એમ છે… બે દિવસ પહેલાં એક બચ્ચાઓની પાર્ટીમા જવાનું થયું. જન્મદિનની એ પાર્ટી એક પાર્કમાં હતી. ચારેબાજુ કુદરતની મહેર વચ્ચેનું એ પિકનિક એ સ્થળ ખરેખર ખુબ તાજગીભર્યું હતું. આ પાર્કમાં વચ્ચે વચ્ચે છુટા છવાયા ગઝીબો અને એક તરફ બાળકોને રમવા માટે હિંચકા, લપસણી વગેરે વગેરે…

બચ્ચાની પાર્ટી અને ઉનાળાના લીધે સાવ જ કૅઝુઅલ કપડામાં જ સૌ આવેલા અને વાતાવરણ પણ એટલું જ સહજ હતું. મોટાઓ પોતપોતાના ગ્રૂપમાં એકદમ સહજ વાતોમાં પોરવાયેલા હતા. સ્વભાવિક રીતે વાતોમાં આસપાસની મસ્ત મોસમની ચર્ચા તો હોવાની જ. એટલામાં એક મહેમાન ઉમેરાયા. પાછળથી જોડાયા એટલે પોતાની ઓળખ આપીને આ ગ્રૂપમાં ગોઠવાયા. સહજ ચાલતી વાતોનો દોર થોડા સમય માટે એમની તરફ ફંટાયો. જાણે આવી જ કોઈ તકની રાહ જોતા હોય એમ એમણે પોતાની ઓળખને સવિશેષ બનાવવી હોય એમ હળવેકથી સૌના પહેરવેશ પર નજર નાખી….અને આશ્ચર્ય પ્રગટ કર્યું, “ ઓ મને તો એમ કે પાર્ટી છે એટલે તો પાર્ટીવેરમાં જ જવાનું હોય ને એટલે હું તો……કહીને જરા અટક્યા…but that’s ok….અમારા ત્યાં તો પાર્ટીની તો વાત જ અલગ કહીને એમણે કરેલી પાર્ટીઓની વાતથી માંડીને પોતાની-પોતાના પતિની, દિકરા -દિકરીની સંપત્તિ સુધીની કથા આદરી. એમના પતિએ કેવી રીતે ભારતમાં એમ્પાયર ઊભુ કર્યું ત્યાંથી માંડીને દુનિયામાં ફરવું અને ફરતાં રહેવું એ એમના માટે સાવ ગૌણ બાબત છે એની રજૂઆત કરી. ભારતમાં સૌથી મોંઘી ગણાય એવી કાર એમની પાસે હોવી એ એમના માટે સામાન્ય વાત છે એવું કહેવાનું પણ એ ન ચૂક્યા. એટલેથી અટક્યા હોત તો ગનીમત પણ એમના વર્તુળમાં, એમના સંબંધીઓ કોણ છે અને એમની  પાસે કેટલી સંપત્તિ છે એની ગણતરી મુકવા માંડી ત્યારે તો એમની વાતોમાં આપવડાઈનો ભાર વર્તાવા માંડ્યો.

શા માટે? કોઈએ પૂછ્યું હતું? એમના માટે સૌના મનમાં અહોભાવ ઊભો થશે એવી એમની માન્યતા કે ગણતરી હશે? કેમ કોઈ આવું હોઈ શકે? કેવી રીતે આવું કોઈને પણ કહી શકાતું હશે? કહી શકાતું હોય તો પણ શા માટે કહેવું જોઈએ? જેમાં સત્વ છે, તત્વ છે એ તો આપોઆપ ઊભરી જ આવવાનું છે એને કહી દર્શાવવાથી વિશેષ નથી બનાતું એ કેમ નહીં સમજાતું હોય? સમૃધ્ધિને શાબ્દિક શણગારની જરૂર જ ક્યાં છે? એને કહી બતાવવાથી એનું ગૌરવ ઘટે એવું એમને નહીં સમજાતું હોય?

એ ક્ષણ સુધીનું સરળ અને સહજ વાતાવરણ ડખોળાઈ ગયું હોય એવું મને તો લાગ્યું જ અને સાથે બેઠેલા સૌના ચહેરા પર પણ દેખાયું કારણકે અહીં બેઠેલા અન્ય પણ એમનાથી જુદા તો નહોતા જ. માત્ર સૌથી અલગ ડ્રેસિંગના લીધે જ એમણે પોતાને સવિશેષ માની લીધા હશે.

અત્યાર સુધી સૌના મન પર છવાયેલી વાતાવરણની તાજગી ઓસરી જતી લાગી અને એટલે જ મનમાં ઊઠેલી કડવાશના લીધે આપોઆપ સ્વભાવિકતા, સૌજન્ય અને શાલીનતાની સામે આડંબર, આપવડાઈને ત્રાજવે મુકાઈ ગઈ.

પ્રકૃતિ કરતાં કેમ પામર છીએ એની સમજ પણ ઊભી થઈ ગઈ….

કાવ્ય પંક્તિ -વિપિન પરીખ

"બેઠક" Bethak

બે વૃક્ષ મળે ત્યારે,
સોના અને રૂપાનું
પ્રદર્શન નથી કરતા.
માત્ર સૂરજના પહેલા કિરણનો
રોમાંચ આલેખે છે.
બે પંખીઓ મળે ત્યારે,
રેલ્વેના ટાઇમટેબલની
ચિંતા નથી કરતાં.
કેવળ સૂરને
હવામાં છુટ્ટો મૂકે છે.
બે ફૂલ મળે ત્યારે,
સિદ્ધાંતોની ગરમાગરમ
ચર્ચા નથી કરતાં.
ફકત સુવાસની
આપ-લે કરે છે.
બે તારા મળે ત્યારે,
આંગળીના વેઢા પર
સ્કવેર ફીટના સરવાળા-બાદબાકી
નથી કરતાં…
અનંત આકાશમાં
વિરાટના પગલાંની
વાતો કરે છે!

આપણે કેમ પ્રકૃતિ જેટલા સરળ, સાહજિક નથી રહી શકતા
એનું આશ્ચર્ય કદાચ કોઈ પણ સંવેદનશીલ વ્યક્તિને રહેતું જ હશે. પ્રકૃતિની સ્વભાવિકતાનું
કારણ એ હોઈ શકે કે પ્રકૃતિ પાસે ભરપૂર છે અને તેમ છતાં એને ક્યાંય કોઈની સાથે કોઇ સરખામણી
કે બરોબરી નથી એનામાં કોઈની સામે પોતાના ઐશ્વર્યનો દેખાડો કે આડંબર દાખવાની વૃત્તિ
જ નથી. એ તો પોતે પોતાનાથી જ માતબર છે. કુદરતના બે કે તેથી વધુ સર્જન જ્યારે પોતાના
પરમ કે ચરમ સ્થાને હોય છે ત્યારે એનું ઐશ્વર્ય આપોઆપ દેખાઈ જ આવતું હોય છે ને?…

View original post 659 more words

July 1, 2019 at 7:12 am

૩૮ – કવિતા શબ્દોની સરિતા

દૂરથી ઉડી આવતાં પંખીઓના ટોળાં,

ફફડાવી પાંખો કરતા યાદોના મેળા,

ચાંચોથી ખોતરતા મનનાં સૌ જાળાં,

જાળેથી ખરતા જૂના તાણાવાણા……

કેટલાક સંબંધો એવા છે જે દૂર રહીને પણ અકબંધ, જેવા હતા એવા જ સચાવાયેલા રહે છે જેને સમય કે સંજોગો પણ અસર નથી કરતા.

એક સમય હતો જ્યારે પરદેશ વસવાની વાત તો દૂર એ તરફ જવાની વાત વિચારોમાં સુધ્ધા નહોતી પણ વતનમાં ય જો ક્યાંક, થોડાક દિવસ માટે પણ જો શહેર બહાર જવાનું થયું હોય તો એ દૂરી પણ લાંબી જ લાગતી કારણકે એ સમયે ટેલિકમ્યુનિકૅશન જેવી સુવિધાઓ પણ ઝાઝી સરળ નહોતી. આજના જેવી સગવડની તો વાત દૂર એક શહેરથી બીજા શહેર ફોન કરવાનું પણ ક્યાં સહેલું હતું? એટલે પછી જેટલા સમય સુધી દૂર રહ્યા હોઈએ એટલા દિવસોની પળે પળનો હિસાબ માંડવાની પણ મઝા જ આવતી. અનહદ યાદોની અપાર વાતો પણ કેટલાય દિવસો સુધી ચાલ્યા કરતી. ચોકલેટની માફક એની મીઠાશ ચગળ્યા કરવાની ય એક મઝા હતી.

જ્યારે આજે તો કોઈપણ વાત કહેવા માટે કદાચ એક ક્ષણની પણ રાહ જોવાની જરૂર નથી રહેતી. નાનકડા સ્માર્ટ ફોનની કમાલે તો વાત  કરનાર અને સાંભળનાર વ્યક્તિને સાવ નજીક- જાણે સન્મુખ લાવીને મુકી દીધા છે અને કદાચ એટલે જ પહેલાં જેટલી દૂરી લાગતી જ નથી તો લાંબા સમયથી ના મળ્યાનો વસવસો ય ક્યાં રહેવાનો?

અને તેમ છતાંય એ દિવસે લાગ્યું કે રૂબરૂ મળવાની એક મઝા તો છે જ. કેટલાક સંબંધ એવા ય  હોય છે જેને ફરી એકવાર જીવી લેવાની મઝા તો છે જ અને એમાં ય એ સંબંધ કે જે નાનપણથી સાથે જ ઊછરેલો છે.

આપણી આસપાસ, આપણી સાથે, આપણી પાસે બધું જ છે જે આપણે વિચાર્યું છે. ક્યાંય કશાની ખોટ, કોઈ કમી નથી અને તેમ છતાં કોઈ વ્યક્તિ આવીને આપણા એ ભર્યા ભર્યા ઘરને, ભર્યા ભર્યા મનને વધુ સભર કરી દે છે. જીવનની ઘટમાળ લગભગ જેવી વિચારી છે લગભગ એવી જ રીતે ચાલ્યા પણ કરે છે અને એ ઘટમાળમાં આવીને ઓચિંતુ કોઈ ગોઠવાઈ જાય છે. એકધારા નીચેથી ઉપર ફરતા ચકડોળમાં બેઠેલી વ્યક્તિઓની વચ્ચે આવીને હળવેકથી કોઈ ગોઠવાઈ જાય છે તેમ છતાં એ ચકડોળની ગતિમાં ક્યાંય કશી ક્ષતિ ય નથી ઊભી થતી અને એ ચકડોળ એમ જ એની રફતારે નીચેથી ઉપર ફર્યા કરે છે પણ એ ઉપર ગયેલા ચકડોળમાંથી આજ સુધી દેખાતું દ્રશ્ય જરા જુદુ ભાસે છે. એ દ્રશ્યમાં ઉમેરાય છે કેટલાક વહી ગયેલા વર્ષોની યાદો.

એક જ તાકામાંથી જ બનેલા એક સરખા ફ્રોક પહેરીને બેઠેલું બાળપણ એ દ્રશ્યમાં ઉમેરાય છે. દિવાળીમાં મળેલી બોણીમાંથી એક સરખા પડતા ભાગનો રાજીપો એમાં ઉમેરાય છે, ઘરના ઓટલે બેસીને ફોડેલા ફટકડાઓના અવાજ, શિયાળાના કૂણા તડકામાં તેલની માલિશનો ગરમાવો, હોળીમાં ઉડાડેલા ગુલાલનો રંગ અને કેસૂડાના પાણીની ઠંડક ઉમેરાય છે. સાઈકલ પર થેલામાં લઈને આવતા પેથાભાઈની એ નાનખટાઈની તાજી સોડમ ઉમેરાય છે, ઘોળીને ખાધેલી કેરીઓનો સ્વાદ ઉમેરાય છે અને પેલા અત્તરીયાની નાનકડી પેટીમાંથી હાથ પર લગાવેલા કેવડાના અત્તરના ટીપાની સુગંધ પણ શ્વાસમાં ઉમેરાઈ જાય છે. કેરમમાં કાળી -ધોળી કુકરીઓની વચ્ચે પેલી ઘેરા ગુલાબી રંગની રાણીનો ઠાઠ દેખાય છે તો નેપોલિયન બોનાપાર્ટમાં જીતવાની જીદ દેખાય છે પણ સાથે સાથે રમતા પડ્યા-આખડ્યાના ઉઝરડા કે સોળ આજે ભૂલાઈ જાય છે.

ઘણા વર્ષો પહેલા બનેલી એ ઘટનાઓ પાછળનો સમય સરી જાય છે અને એમાંથી એક તાજી હવાની લહેરખી મનને તાજી કરી જાય છે. આપણો માળો તો બરાબર જ ગોઠવાયેલો છે પણ એ માળામાં દૂરથી આવીને એક પંખી ગોઠવાઈ જાય છે અને એની પાંખોનો ફફડાટ આપણી આસપાસના વર્તમાનની સાથે ગૂંથાયેલી રફતારને જરાય ડહોળ્યા વગર જરા અલગ દિશાએ વહેતી કરી દે છે. રોજે જ ઊગતી હોય એ જ સવાર છે અને એવી જ આથમતી સાંજ છે પણ એ સવાર અને સાંજના રંગોમાં એક જુદો ભૂતકાળમાં રંગાયેલો રંગ દેખાય છે. ઘરમાં ઉમેરાયેલી વ્યક્તિની હાજરી જાણે કાયમની હોય એમ જ સરળતાથી સ્વીકારાઈ જાય છે. નથી ક્યાંય કોઈને અડતું કે નથી ક્યાંય કોઈને નડતું.

દૂરથી ઉડીને આવેલા એ પંખી  સાથે એનાથી ય દૂરની, વર્ષો પહેલાની યાદોનો એક રંગબેરંગી મેળો ભરાઈ જાય છે પણ આ મેળામાં કોઈ કોલાહલ નથી. જાણીએ છીએ આ યાયાવર પંખી એનો સમય થતાં ઉડીને એના દેશ જવાનું જ છે અને માટે જ જેટલી ક્ષણો મળી છે એ માણી લેવી છે. મનગમતી ચોકલેટની મીઠાશને ચગળ્યા કરવાનો આનંદ લઈ લેવો છે. જૂની યાદોના તાણાવાણાને ફરી એકવાર કસીને બાંધી લેવા છે.

આ એક એવો સંબંધ છે જેના તાણાવાણા અત્યંત નાજુક છે છતાં ય રેશમના કીડાનું જતન કરતા કોશેટા કરતાં ય મજબૂત છે અને કોશેટામાં આ એક એકલો જ જીવ ક્યાં છે ? એમાં તો છે આપણા ય જન્મની સાથે જન્મેલા અને જોડાયેલા લાગણીના સંબંધો ………

કાવ્ય પંક્તિ – દેવિકા ધ્રુવ

"બેઠક" Bethak

દૂરથી ઉડી આવતાં પંખીઓના ટોળાં,

ફફડાવી પાંખો કરતા યાદોના મેળા,

ચાંચોથી ખોતરતા મનનાં સૌ જાળાં,

જાળેથી ખરતા જૂના તાણાવાણા……

કેટલાક સંબંધો એવા છે જે દૂર રહીને પણ અકબંધ, જેવા
હતા એવા જ સચાવાયેલા રહે છે જેને સમય કે સંજોગો પણ અસર નથી કરતા.

એક સમય હતો જ્યારે પરદેશ વસવાની વાત તો દૂર એ તરફ
જવાની વાત વિચારોમાં સુધ્ધા નહોતી પણ વતનમાં ય જો ક્યાંક, થોડાક દિવસ માટે પણ જો શહેર
બહાર જવાનું થયું હોય તો એ દૂરી પણ લાંબી જ લાગતી કારણકે એ સમયે ટેલિકમ્યુનિકૅશન જેવી
સુવિધાઓ પણ ઝાઝી સરળ નહોતી. આજના જેવી સગવડની તો વાત દૂર એક શહેરથી બીજા શહેર ફોન કરવાનું
પણ ક્યાં સહેલું હતું? એટલે પછી જેટલા સમય સુધી દૂર રહ્યા હોઈએ એટલા દિવસોની પળે પળનો
હિસાબ માંડવાની પણ મઝા જ આવતી. અનહદ યાદોની અપાર વાતો પણ કેટલાય દિવસો સુધી ચાલ્યા
કરતી. ચોકલેટની માફક એની મીઠાશ ચગળ્યા કરવાની ય એક મઝા હતી.

જ્યારે આજે તો કોઈપણ વાત…

View original post 552 more words

June 24, 2019 at 1:44 pm

ઋણાનુબંધ

“Janie , I love you ….i love you from bottom of my heart but I love my parents too…I can’t live without you and even can’t leave my parents also.”

જૅનીફર ડિસૉઝા અને જય.. એક ઢળતી સાંજે અપ-ટનના લેક સાઈડ પર એકમેકનો હાથ પકડીને બેઠા હતા. કદાચ આ તેમની છેલ્લી સાંજ હતી કદાચ આ સાંજ કાલે ઢળે કે ના ઢળે. જૅનીની આસમાની આંખોમાં આંસુના પુર ઉમટ્યા હતા તો જયની આંખોમાં ય લાગણીના પુર ઉમટ્યા હતા. જૅનીના કાળા રેશમી વાળમાં જયનો હાથ ફરી રહ્યો હતો અને જૅની એક પણ અક્ષર બોલ્યા વગર તેનો સ્પર્શ માણી રહી હતી… આ સ્પર્શ કાલે મળે કે ના મળે.

આંખોમાં સરતા આંસુની સાથે સરી ગયેલા વરસોની યાદ પણ જૅનીની આંખમાં ઉમટી હતી. કોલેજના પહેલા જ વર્ષે જૅની કૉલેજના પ્રાંગણમાંથી પ્રવેશીને કૉલેજના ફૉયરમાં લાગેલા મોટામસ નોટીસ બોર્ડ પર ચોંટાડેલા પેપર પર ક્લાસની ડિટેઇલ શોધી રહી હતી. ઇકોનોમિક્સનો ક્લાસ કયા લેવલ પર છે એ જોઇને જ આગળ વધવામાં શાણપણ હતું . બોસ્ટન કૉલેજમાં ઍડમિશન મળવું જેટલું અઘરૂ હતું એટલું જ અઘરૂ અહીં આવ્યા પછી સ્ટાન્ડર્ડ જાળવી રાખવાનું હતું. કૉલેજના પ્રથમ દિવસથી જ જાણે પરેડ શરૂ થઈ જતી અને એક વાર ક્લાસ શરૂ થાય એટલે શ્વાસ લેવાનો ય સમય ક્યાં મળવાનો હતો?

“ઍક્સક્યુઝ મી…..કેન યુ પ્લીઝ ગાઇડ મી મીસ….? જૅનીએ ઉલટા ફરીને એને બોલાવનાર વ્યક્તિની સામે જોયું..સહેજ સહેમી ગયેલા માસુમ ચહેરા પરનો ગભરાટ એની કથ્થાઇ આંખોમાં પણ છલકાતો હતો. ઘંઉવર્ણો વાન ધરાવતા એ યુવાનની ઊંચાઇ જૅની કરતાં હાથવેંત જેટલી વધારે હતી. સીધો સુરેખ નાક-નકશો અને ભુખરા કાળા વાળ, આછા બ્લ્યુ રંગનું શર્ટ અને ડાર્ક બ્લ્યુ જીન્સ પહેરેલા એ યુવાનના કસાયેલા બાંધા સાથે સહેજ સહેમી ગયેલો માસુમ ચહેરો …..જૅની એકટક એની સામે જોઇ રહી.

“મીસ આઇ વૉન્ટ યૉર હેલ્પ.. હું અહીં સાવ જ નવો અને તદ્દન અજાણ્યો છું. એમ. એ વિથ ઇકોનોમિક્સ માટે મેં આ કૉલેજ જોઇન કરી છે પણ આટલા મોટા કેમ્પસમાં મારે ક્યાં જવું એની મને સૂઝ પડતી નથી….”

યુવક કંઇક બોલ્યે જતો હતો પણ જાણે જૅનીના કાને કંઇ પડતું નહોતું અથવા એ કંઈ સમજી શકતી નહોતી. બંને જણ બઘવાઇને એકબીજાની સામે જોતા રહ્યા. હવે પેલા યુવકની મૂંઝવણ ઓર વધી ગઇ. ફરી એકવાર એણે પોતાની મૂંઝવણ જૅની સામે રજૂ કરી. હવે જૅનીના પલ્લે કંઇક વાત પડી. યુવકના મહેસાણી ગુજરાતી છાંટ સાથે બોલાયેલા અંગ્રેજીમાં એ શું કહેવા માંગતો હતો એ સ્પષ્ટ તો થતું નહોતું પણ ઇકોનોમિક્સ અને ક્લાસ એવું કંઇક સમજાતા એણે જયનો હાથ પકડીને ક્લાસ તરફ દોડવા માંડ્યુ.

આ એમની પહેલી અને અધકચરી મુલાકાત…થોડા દિવસ સુધી તો એમ જ ચાલ્યુ. એ યુવક કંઇ બોલે પણ એનું ગુજરાતીની છાંટવાળું અંગ્રેજી જૅનીને સમજાય નહીં અને જૅનીનું અમેરિકન અંગ્રેજી સમજવામાં જયને પણ ફાંફા પડે પરંતુ ધીમે ધીમે બંનેની ગાડી પાટે ચઢતી ગઈ.

ફૉલ એટલે કે સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થતા સેમેસ્ટરમાં જયે એડમિશન લીધું હતું. મૂળ મહેસાણાના પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી વડોદરા સેટલ થયેલા પ્રવિણભાઇ અને માલતીબેનનો “અમે બે અને અમારા બે” …એવો સુખી પરિવાર. જય નાનો અને અમિતા મોટી. પ્રવિણભાઇ બેંકમાં જોબ કરતા. મહેસાણાની ભાગે આવતી જમીન વેચીને વડોદરામાં નાનકડું ઘર લઈ લીધું હતું. સાદાઇથી ચાલતો ઘરસંસાર હતો. આ સાદાઇ પાછળ ભવિષ્યનો ભાર લદાયેલો હતો. પટેલ પરિવારમાં સુંડલો ભરીને કરિયાવર કરીશું તો દિકરીને સારું ઠેકાણું મળશે અને  દિકરાને સારું ભણાવીશું તો એનું ભાવિ અને આપણું ઘડપણ સુધરશે એવી ગણતરી ય ખરી. એટલે જમીન વેચીને એના ત્રણ ભાગ પહેલેથી અલગ કરી દીધા. એક ભાગમાંથી વડોદરામાં ઘર લીધું અને બાકીના બે ભાગમાંથી અમિતા અને જયના નામે ફિક્સ ડિપોઝીટ કરીને નિરાંતવા થઈને રહેવું અને ભગવાનને ભજવું એવી સાદી માનસિકતાથી પ્રવિણભાઇ અને માલતીબેનનો જીવન પ્રવાહ વહી રહ્યો હતો.

અમિતા ખુબ રૂપાળી તો નહોતી પણ આંખને જચી જાય એવી તો હતી જ. ઉંમર થતા એના લગ્નની ચિંતા મા-બાપના મન પર હાવી થવા માંડી હતી. વાત એક હોય તો એને પહોંચી વળાય પણ આ એક તો પટેલની નાત અને એમાં પણ સાત ગામ , સત્તાવીસ ગામ, ચરોતર, ભાદ્રણ….. એવા કંઇ પેટા . આ ગામની દિકરી પેલા ગામ ના જાય. એવા વાડાને ઓળંગીને છોકરો શોધવાનો અને સારા કુળ- સારા ઘરનો છોકરો હોય તો સુંડલે ભરાય એટલું સોનુ આપવાની ત્રેવડ ક્યાંથી લાવવી?  પણ કહે છે ને કે જે જ્યાં નસીબ લખાવીને આવ્યું હોય ત્યાં કોઇનો આડો હાથ ના નડે. અમિતાના નસીબે કેલિફોર્નિયાનો રોનક લખાયેલો હતો. ખાનદાની તગડો પૈસો ધરાવતા રોનક માટે આમ તો છોકરીઓની કોઇ ખોટ જ ના હોય પણ રોનકને અમિતા ગમી ગઈ.  ઓરેન્જ કાઉન્ટીમાં વર્ષોથી ગોઠવાયેલો આખો પરિવાર મોટૅલ બિઝનેસમાં ઠલવાયેલો હતો. રોનકના પિતા-કાકા અને પિત્રાઇઓ બધા જ મોટૅલ બિઝનેસમાં જામી ગયા હતા. એક નહી અનેક મોટૅલ ધરાવતો આ પરિવાર બાજુ-બાજુમાં જ મોટા વિલા જેવા ઘરમાં રહેતો હતો.

પ્રવિણભાઈએ  પુરેપુરી તપાસ કરી હતી. ખાનદાન કુટુંબ હતું. આમ તો કન્યાના કરિવાયરની જરૂર નહોતી પણ પરિવારની બીજી કુળવધુઓ જે કંઇ લઈને આવી હતી તેની સરખામણીમાં અમિતાને ઓછું ન આવે એવી તકેદારી ય લેવાની હતી. આજ સુધી જે કંઇ અમિતાના નામે બોલતું હતું એ તો જાણે પાશેરામાં પુણી જેવું લાગ્યું. અંતે પુરેપુરા વિચાર-વિમર્શના અંતે એવું નક્કી કર્યું કે જયના ભણતર માટે જે કંઇ બચત મુકી હતી એ અમિતાના કરિયાવરમાં ઉમેરી દેવી. એકનું ભાવિ સુધરતું હોય તો પછી જોયું જશે.

અને બસ અમિતા રોનક્ને વરીને કેલિફોર્નિયા ચાલી ગઈ. જય કોલેજના પ્રથમ વર્ષમાં હતો. એની ય આંખોમાં સપના હતા પણ બહેન પર લાગણી ય એટલી જ હતી એટલે મા-બાપની મરજીમાં એની ય સંમતિ હતી. જયને આગળ ભણાવવા માટે રોનકનો ય આગ્રહ હતો. આગ્રહ જ નહીં સંપૂર્ણ સાથ પણ હતો. યુ.એસ.એ. ભણવા આવવા માટે તો તમામ ખર્ચો એ ઉપાડી લેવા તૈયાર હતો પણ જયને એ વાત મંજૂર નહોતી. આખુ જીવન એક જાતના ભાર સાથે જીવવાની એની તૈયારી નહોતી. રોનકે તો એટલે સુધી પ્રસ્તાવ મુક્યો કે જ્યારે પણ જય કમાતો થાય ત્યારે એના પૈસા પાછા વાળે.

પણ જયની ખુદ્દારી એમ કરતાં પણ એને રોકતી હતી. સ્કૉલરશિપ મળે તો તો કોઇ ચિંતા જ નહોતી. બાકી રહે યુ.એસ.માં રહેવા ખાવાના ખર્ચાની ચિંતા. એને તો કોઇ પણ રીતે પહોંચી વળાશે એવો જયને વિશ્વાસ હતો અને એનો વિશ્વાસ સાચો ઠર્યો. સ્કૉરલશિપ મળી જતા એ ઉપડ્યો એનું ભાવિ ઘડવા. જવાની ટીકીટ અને બીજા ખર્ચાને પહોંચી વળવા માલતીબેને પોતાના દાગીના કાઢી નાખ્યા. કદાચ આ કારણસર જ દિકરીને કરિયાવર આપવાનો રિવાજ હશે ને?

પ્રવિણભાઇએ બેંકમાં જાહેર થયેલું વી.આર.એસ લઈ લીધું જેથી ભાવિ સુરક્ષિત બની રહે. આમ ચારમાંથી બે રહ્યા વડોદરામાં અને બે ઉપડી ગયા યુ.એસ….

***

યુ.એસ. આવીને બોસ્ટન કોલેજમાં જૅની સાથે થયેલી સામાન્ય ઓળખાણ આજ સુધીના દિવસોમાં વિશેષ અને અંગત બની ગઈ હતી. જૅનીને આ ભલા-ભોળા દેખાતા યુવક પર વ્હાલ આવી જતું. આજ સુધી અનેક યુવકોના પરિચયમાં આવ્યા છતાં જયની જેમ એને કોઇ જચ્યો નહોતો. સામાન્ય લાગતી દોસ્તીના મૂળ વધુને વધુ ઊંડા અને મજબૂત બનીને વિકસતા જતા હતા. જૅનીની સાથે જય એટલી હદે ભળી ગયો હતો કે એને બીજા દોસ્તોની જરૂર રહી નહોતી.  એટલું જ નહીં હવે બંને વચ્ચે ભાષાની સીમા નડતી નહોતી.

“ Jay, now you will need real snow shoes and winter coat,” અપ નોર્થની ઠંડી અને તેમાં ય ક્રિસમસ પછી શરૂ થઈ જતા સ્નો ફૉલથી જય અજાણ હતો પરંતુ જૅની પરિચિત હતી. એને ખબર હતી કે એક વાર સ્નો શરૂ થશે પછી શું મુશ્કેલીઓ નડવાની છે. કૉલેજથી વૉકિંગ ડિસ્ટન્સે આવેલા જયના રૂમ સુધી પણ પહોંચવાના કેવા ફાંફા પડશે એની એને કલ્પના નહોતી પણ જૅનીને હતી..

જૅની જાણે સાચા અર્થમાં ફ્રેન્ડ ફિલોસોફર અને ગાઇડ બની રહી હતી. બંને વચ્ચે નિર્દોષ દોસ્તીથી વિશેષ કોઇ ભાવ આજ સુધી તો નહોતા. પણ કાળના ગર્ભમાં વિધાતાએ એમના માટે ખાસ લેખ લખ્યા જ હશે.

જૅનીએ સમજાવ્યું હતું “ સ્નો હશે ત્યાં સુધી તો વાંધો નહી આવે. તડકો હશે તો સ્નો પિગળી પણ જશે પણ જો કાતિલ ઠંડી હશે અને સ્નોનું આઇસમાં રૂપાંતર થશે તો સાચે જ મુશ્કેલી થશે. અને ખરેખર એમ જ બન્યું . જામી ગયેલા આઇસ પર કોલેજમાંથી નિકળતા જ જયનો પગ લપસ્યો અને ધડામ……

જે ખરાબ રીતે એ પછડાયો એ જોઇને તો એમ જ લાગતું કે થાપાનું ફ્રેક્ચર તો હશે જ. ૯૧૧ બોલાવીને જેમ તેમ કરીને જૅનીએ એને હોસ્પિટલ લઈ ગઈ. બાકીની પ્રોસિજર પતતા સુધીમાં તો બંનેને નેવ નેજા પાણી ઉતરી ગયા. પણ સદનસીબે ફ્રેક્ચરની તકલીફમાંથી જય બચી ગયો પણ જે રીતે પછડાયો હતો એનાથી ઉભા થવાની વાત દૂર પડખું ય ફેરવાતું નહોતું સખત પીડાના લીધે કણસતા જયને એકલો છોડીને જવાનો જૅનીને જરાય જીવ ચાલતો નહોતો. હોસ્પીટલમાંથી ઘેર જઈને જય કેવી રીતે શું કરશે? પીડા શમવા માટે આપેલી મોર્ફિનની અસરના લીધે જયની આંખો ઘેરાવા લાગી હતી.

જ્યારે જયની આંખો ખુલી ત્યારે એ પોતાના રૂમમાં એના સૉ કૉલ્ડ બેડ પર હતો અને એનાથી થોડે દૂર ગાર્ડન મેટ પાથરીને જૅની ઉંઘતી હતી. આટલી પીડામાં ય જયના ચહેરા પર સ્મિત લેપાઇ ગયું જાણે જૅની છે તો હવે એને કોઇ ચિંતા નથી. એ બધું જ સંભાળી લેશે. અને ખરેખર જૅનીએ જય ઉભો થઈને ચાલતો થયો ત્યાં સુધી બધું જ સંભાળી લીધું. જયને ખરેખર ખુબ વાગ્યુ હતું. બેઠા માર પીડા અસહ્ય હતી. પણ જૅનીએ બધું જ સંભાળી લીધું, એણે એનો બસેરો હાલ પુરતો જયના ઘરમાં જ વસાવી લીધો. મોર્નિંગ ટી થી માંડીને જયને સ્પોંજ કરવા સુધીની જવાબદારી એણે ઉપાડી લીધી. શરૂઆતમાં તો જયને ખુબ અતડું લાગતું અને સંકોચ પણ ભારે થતો. પણ અમેરિકન મુક્ત વાતાવરમાં ઉછરેલી જૅની માટે આ સાવ જ સ્વભાવિક હતું, એને કોઇ સંકોચ નહોતો નડતો.

ઘરમાં હોય ત્યાં સુધી એ કંઇકને કંઇક બોલ્યા જ કરતી. કૉલેજથી આવીને ય એનો બડબડાટ ચાલુ રહેતો. લેક્ચરથી માંડીને બ્રેકમાં શું કર્યું એની લંબાણપૂર્વક એ કથા કર્યા કરતી. જયને જાણે હવે એની આદત પડવા માંડી. જૅની વગર ઘર તો શું મન પણ ખાલી ખાલી લાગતું. દોસ્તી ક્યારે દિલદારીમાં ફેરવાઇ ગઈ એ ય ખબર ના રહી. અને જૅની હંમેશ માટે જયના દિલ અને ઘરમાં સમાઇ ગઈ. હવે તો એક ક્ષણ પણ એવી નહોતી કે જય કે જૅની એકલા હોય.

બે વર્ષ તો ચપટી વગાડતામાં પસાર થઈ ગયા. ગ્રેજ્યુએશન સેરેમનીમાં અમિતા અને રોનક આવી ગયા. અને જે વાત આજ સુધી જયે ક્યારેય કોઇની સાથે કરી નહોતી એ સત્ય સુંઘીને ગયા. જય અને જૅનીનું ઐક્ય જોઇને રોનક કે અમિતાને કશું જ પુછવાનું રહેતું નહોતું. જૅની જેવી મીઠ્ઠી છોકરી જે રીતે જયની પરવા કરતી હતી એ જોઇને જયનું ભાવિ જૅની સાથે સુરક્ષિત છે એવું તો અનુભવી શકતા હતા. સવાલ હતો માત્ર પ્રવિણભાઇ અને માલતીબેનની મરજીનો…

પણ એને ય પહોંચી વળાશે એવું મનોમન આશ્વાસન લઈને બંને પાછા વળ્યા. રોનકની એક ઇચ્છા એવી તો હતી જ કે પ્રવિણભાઇ અને માલતીબેને વિઝિટર વિઝા તો લઈ જ લેવા જોઇએ. દિકરો અને દિકરી યુ.એસ.માં હોય તો એ સૌથી જરૂરી હતું. અને એમની ઇચ્છાનુસાર એ બંને યુ.એસ. આવ્યા પણ ખરા. શરૂઆતમાં અમિતાના ઘેર રહેલા સાદા સરળ માતા-પિતા અમિતાના ઘરની દોમ-દોમ સાહ્યબી જોઇને અંજાઇ ગયા. થોડા દિવસ રહેવાનુ હતું આગ્રહ કરીને રોનકે એમને વધુ રોક્યા અને સાથે સાથે એમના માટે ગ્રીન કાર્ડ એપ્લાય કરી દીધું. પેરેન્ટ્સ કેટેગરીમાં બંનેનો નંબર પણ ઝડપથી લાગ્યો અને ગ્રીન કાર્ડ આવી ગયું. આ બધું કરવા પાછળ રોનકનો એક જ આશય કે જય પણ જો યુ.એસ.માં સેટલ થાય તો ભવિષ્યમાં પ્રવિણભાઇ અને માલતીબેનને પણ હંમેશ માટે અહીં રહેવા મનાવી લેવાય. રોનકના આગ્રહ આગળ પાછા પડતા પ્રવિણભાઇ અને માલતીબેનને ખરેખર તો અહીં મુંઝારો થતો હતો. દિકરીના ઘરના અન્નજળ પણ શે લેવાય એવું માનવાવાળા અસલ પટલાઇ મિજાજ ધરાવતા મા-બાપને અહીં અકળામણ થતી હતી.

રોનકના અનેક આયાસો હોવા છતાં તેમને પોતે અમિતાના સાસરિયાની સમકક્ષ નથી એ ક્ષોભ મનમાંથી ખસતો જ નહોતો એટલે બને તેટલા જલ્દી વડોદરા પાછા જવા મન હંમેશા તલપાપડ રહેતું. પણ રોનક અને અમિતાએ એક વાતનો આગ્રહ તો કર્યો જ કે આવ્યા છો તો જયને મળતા જાવ. થોડા દિવસ એની સાથે રહીને જાવ.

ખરી મુંઝવણ હવે શરૂ થવાની હતી.  જય અને જૅની માટે. જૅની માટે જયની સાથે રહેવું કે રહેવા માટે કોઇ સંબંધની , કોઇ નામની કે લેબલની આવશ્યકતા નહોતી. પણ જયને ખબર હતી કે જૅની સાથેના આ સંબંધની પ્રવિણભાઇ અને માલતીબેનને જાણ થશે તો એમનો શું પ્રતિભાવ હશે.

પરંતુ રોનક અને અમિતાએ પાણી પહેલા પાળ બાંધી લીધી હતી. અમિતા તો થોડીઘણી મુંઝાતી હતી પરંતુ રોનકે આખી વાત હાથમાં લીધી અને પ્રવિણભાઇ-માલતીબેનના જવાના થોડા દિવસ અગાઉ શાંતિથી આખી વાત સમજાવી.જૅની અને જય જો એક થવા માંગતા હોય તો એમને સ્વીકારી લેવા માટે માનસિક રીતે તૈયાર કર્યા.

જો કે ઘણું અઘરું હતું બંને માટે આ વાતનો સ્વીકાર કરવાનું પરંતુ રોનકે જે સમજદારીથી કામ લીધું એમાં વાત બગડતી તો અટકીજ ગઈ અને આમે રોનક આગળ એમને બીજું કશું બોલવાનું ય ક્યાં હતું? હવે આખી વાત જય અને જૅની પર નિર્ભર હતી. જયે જૅનીને બેસીને શાંતિથી આખી પરિસ્થિતિ સમજાવી. ભારતિય સંસ્કૄતિ પ્રમાણે જીવનમાં માતા-પિતાનું શું સ્થાન હોય એ પણ સમજાવ્યું.

જૅની માટે આ બધું જ નવું અને તદ્દ્ન અજાણ્યું હતું. એની સમજ અને સંસ્કૃતિ મુજબ તો સોળ વર્ષ પછી સંતાનો પોતાની મેળે, પોતાની રીતે જ રહેતા થઈ જાય. મા-બાપને વર્ષે બે-ચાર વાર મળો કે પછી અનુકૂળતા હોય તો થોડા દિવસ સાથે રહો…બસ વાત પતી જાય.

આજ સુધી જય અને જૅનીએ દિલ ખોલીને એકબીજાની સાથે વાતો કરી હતી. પરિચય ગાઢ બનતા પરિવાર અને પરિવારની પરંપરા વિશે પણ ઘણી વાત થઈ હતી. જયના ગ્રેજ્યુએશનમાં આવેલા રોનક અને અમિતા સાથે પણ જૅની ઘણી ભળી ગઈ હતી. ભાઇ બહેનના હુંફાળા સંબંધોની હુંફ પણ એ માણી ચુકી હતી. એના મતે સરસ પરિવાર હતો જયનો. જયની વાતો સાંભળીને કંઇક અંશે એના મનમાં પ્રવિણભાઇ અને માલતીબેનનું ચિત્ર પણ અંકાઇ ગયું હતું.

એ પોતે પણ જયના પરિવારનો એક હિસ્સો બનીને રહેવા માંગતી હતી. જય જ્યારે કહે ત્યારે ઇન્ડીયા જઈને એના મૉમ-ડૅડને મળવા પણ આતુર હતી. પણ આજે તો આ જય કંઇક જુદી જ વાત કરી રહ્યો હતો. જો એના મૉમ-ડૅડની મરજી કંઇક જુદી હશે તો જય આ સંબંધનો અંત લાવવા સુધીની વાત કરતો હતો??

અનરાધાર આંસુની રેલી વહી રહી હતી જૅનીની આંખોમાં…તો જયની ય આંખો ક્યાં કોરી હતી?

“ જય, તારા મૉમ ડૅડને અહીં આવવા તો દે. એક વાર મને એમને મળવા તો દઈશ ને?”

“જૅની, એવું નથી કે આ સંબંધનો આજે અને અહીં જ અંત આવી જવાનો છે. મારા મૉમ-ડૅડને જો તારો સ્વીકાર હશે અને મને વિશ્વાસ છે કે હશે જ પણ તમારા અને અમારા કલ્ચરનો જે ભેદ છે એ કદાચ નડે. તમારા કલ્ચર પ્રમાણે તમે કે તમારા પેરન્ટ્સ ક્યારેય સાથે રહેતા જ નથી અને અમારા કલ્ચર મુજબ અમે અને અમારા પેરન્ટ્સ મોટાભાગે જીવનભર સાથે જ રહીએ છીએ. એટલે જો મારા પેરન્ટ્સ અહીં રહેવાનું વિચારે તો તું એમની સાથે રહી શકીશ ખરી? કારણકે એ અહીં રહેવાનો નિર્ણય કરશે તો આ પરદેશની ભૂમિ પર એમને મારાથી એકલા તો નહીં જ રખાય.

“સમજુ છું જય, વાત સાથે કે દૂર રહેવાની નથી . વાત સ્વીકારની છે. અમે તો અમારા મા-બાપને અમારી મરજી દર્શાવી દઈએ એટલે વાત પુરી.

“પણ અમારામાં વાત ત્યાંથી પુરી નથી, ત્યાંથી શરૂ થાય છે જૅની અને જે વાત શરૂ થવાની છે એની હું તને સમજ આપી રહ્યો છું ફક્ત એટલું જ……” અને જયના ગળમાં ભરાયેલા ડૂમાના લીધે વાત ત્યાંજ અટકી. જાણે ક્યારેય છૂટા ન જ પડવું હોય એમ જૅનીએ એના હાથના અંકોડા જયના હાથમાં ભરાવી દીધા

ત્યાર પછીની વાત ખાધુ પીધુ ને રાજ કર્યા  જેવી સાચે જ ખુબ સુખદ છે. જય, જૅની પ્રવિણભાઇ અને માલતીબેન આજે પણ સાથે રહે છે.. જય અને જૅનીને મનગમતી જોબ મળી ગઈ છે. જય અને જૅનીએ પ્રવિણભાઈ માટે ઘરની નજીક લિકર સ્ટોર ખોલી આપ્યો છે. અમેરિકન પ્રણાલી મુજબ બેઝમેન્ટમાં પેરન્ટ સ્યુટમાં પ્રવિણભાઈ- માલતીબેનનું નાનકડું પણ સગવડદાયી ઘર છે જેમાં ભારતીય મસાલાની સોડમથી રેલાતું રસોડું છે.

ચારેય જણની સવાર માલતીબેનની અસ્સલ દેશી મસાલા ચાયથી શરૂ થાય છે. માલતીબેન આજે પણ જૅની માટે મરચા વગરની રસોઇ બનાવે છે. મરચા વગરની દાળ-ઢોકળી અને ખિચડી તો જૅનીને પણ સદી ગઈ છે. માલતીબેન પણ ક્યારેક જૅનીએ એના કિચનમાં બનાવેલા પાસ્તા અને પિત્ઝા ખાઇ લે છે. પ્રવિણભાઈ અને માલતીબેનને પૂર્વ અને પશ્ચિમ બંનેનો સમન્વય સદી ગયો છે અને તેમ છતાં આટલા સમય બાદ પણ પ્રવિણભાઇ અને માલતીબેન કદાચ જય અને જૅનીને અનુકૂળ ન આવે અને અલગ રહેવા જાય તો એના માટે માનસિક રીતે તૈયાર પણ છે.

કોણે કોને અપનાવ્યા એનો નિર્ણય તો હજુ સુધી જય પણ લઈ શક્યો નથી પણ માલતીબેન કે જૅનીને ક્યાંય કોઇ સંસ્કૃતિના વાડા નડ્યા નથી.

માલતીબેન માને છે કે, ” આ ય કોઈ ઋણાનુબંધ જ હશે અને રાગ છે તો સાથ છે ને ભાઈ ? ઈશ્વરે જ અમારા માટે આ નિર્માણ કર્યુ છે  તો રાજી થઈને રહેવું બાકીનું એની પર છોડવું……..”

જૅની કહે છે “ God is great to me.”

 

 

June 18, 2019 at 4:04 am

૩૭ -કવિતા શબ્દોની સરિતા

 

જૂન મહિનાનો ત્રીજો રવિવાર એટલે પશ્ચિમ સંસ્કૃતિનો મહત્વનો ગણાતો ફાધર’સ ડે’. ઠેર ઠેર મનને/ દિલને સ્પર્શી જાય એવા દ્રશ્યો ય જોયા અને એ તમામ માટે દિલથી પ્રાર્થના થઈ ગઈ…“ ઉંમરનો કોઈપણ પડાવ હો, શિરે હર હંમેશ માતા-પિતાનું છત્ર હો…”

જાણીએ છીએ કે જીવનભર તો એ શક્ય નથી જ બનવાનું તેમ છતાં પિતાનો સ્નેહ જીવનભરનું સંભારણું બની રહે એવું દિલથી ઇચ્છ્યું અને દિલથી એમના માટે ‘હેપ્પી ફાધર્સ ડે’ કહેવાઈ ગયું કારણકે માતા -પિતાનું છત્ર આપણા શિરે હોવુ, માતા-પિતાના આશીર્વાદ હોવા એ કેટલી મોટી સમૃધ્ધિ છે એ ક્યાં નથી જાણતા? એ સમૃધ્ધિ સૌના નસીબમાં હો એનાથી વિશેષ કઈ શુભેચ્છા હોઈ શકે?

મોટાભાગે પરિવારોમાં એવું પણ બને કે માતાને જેટલું મહત્વ મળ્યું હશે એટલું મહત્વ પિતાને કદાચ નથી મળતું કારણકે ક્યારેક સામાન્ય પરિવારોમાં બને છે તેમ પિતાની ઘરમાં ઓછી હાજરીમાં જ બાળક પરિપક્વ બની જાય.. અદાંજીત સમય પ્રમાણે માતા કરતા પિતાએ બાળક માટે ફાળવેલો સમય આંગળીના વેઢે ગણી શકાય પરંતુ તેને ખબર છે કે તેની જરૂર બાળક્ને ક્યારે છે? પિતા બાળકનો શ્રેષ્ઠ મિત્ર પણ છે. બાળકના ફતેહમાં તેનુ ગૌરવ પણ છે અને મુશ્કેલીઓમાં માર્ગદર્શન પણ. બાળપણમાં ભલે માતાનું અનુકરણ કરી ઢીંગલા-ઢીંગલીઓ રમતી બાળકી માતાની નજીક હોવા છતાં પરણવાની ઉંમરે પહોંચે ત્યારે જાણે-અજાણે પતિમાં જેની છાયા શોધે તેનું નામ પિતા.

સાવ ચાર વર્ષની ઉંમરે નિર્દોષતાથી શર્ટ-હાફ પેન્ટ અને એ હાફ પેન્ટમાંથી પણ લટકીને બહાર દેખાઇ આવતી ટાઇ પહેરીને, સ્કુલબેગમાં જે હાથ આવે તે ઠાંસો-ઠાંસ ભરીને ટ્રાઇસીકલ પર લટકાવી મગરૂર બની ઓફીસે જવાની અદામાં ઘુમતુ બાળક જેનું અનુકરણ કરે તેનુ નામ પિતા.  પિતાનો લગાવ-પ્રભાવ-અનુરાગ બાળક સાથેના સંબંધનો પાયો છે. જેના ખભે બેસીને દુનિયા જોવાનો લ્હાવો મળે, જીવનની આંટીઘૂંટી સમજવાનું જ્ઞાન મળે એ પિતા. માતા મમત્વથી કેળવે અને પિતા સમત્વબુદ્ધિથી.

ફાધર્સ ડેના દિવસે અલગ અલગ રીતે પિતાની સાથે સમય પસાર કરતાં સૌને જોઈને યાદ આવી ગઈ ૨૦ નવેમ્બરની એ રાત….હોસ્પિટલનો એ આઇ.સી.યુ રૂમ….

લાઈફ સપોર્ટિંગ-વેન્ટિલેટર સીસ્ટ્મ પર મુકાયેલો અને બીજી ઘણીબધી નળીઓથી ઘેરાયેલો એક લગભગ ચેતનાવિહીન દેહ. ખુલ્લી અને કશુંક કહેવા માંગતી એ બે આંખો….આજે આટલા વર્ષે પણ ભૂલાયું નથી અને ક્યારેય નહીં ભૂલાય.

કાયમ પોતાની વાતને એકદમ સચોટ રીતે કહેવાની ટેવ ધરાવતી એ વ્યક્તિ પાસે એ ક્ષણે શબ્દો તો હતા પણ વાચા નહોતી. આંખો કશુંક કહી જતી હતી પણ એના માટે શબ્દો ઉચ્ચારી શકાતા નહોતા. એ ક્ષણ જ સૌથી કપરી હતી કારણકે ખબર નહોતી કે અમારી સામે તાકી રહેલી એ આંખો કઈ ક્ષણે એની જોવાની દ્રષ્ટિ ગુમાવી દેશે.

એ હતા અમારા પપ્પા…

ખબર હતી પાપા તમારી વેદાય વેળાએ તમે તો કશું જ કહેવાને શક્તિમાન નહોતા પણ તમારી આંખો, તમારા ચહેરા પરના ભાવ ઘણું બધું કહી જતા હતા… એ ન ઉચ્ચારાયેલા શબ્દો આજે પણ હું અનુભવું છું અને જીવનભર એ ભાવથી સુરક્ષાયેલી રહીશ એની પણ મને ખબર છે.. એટલે આજે બીજું કશું જ નહીં માત્ર તમારા એ વણ બોલાયેલા શબ્દો…..

“તમે કહ્યું હતું…
હું તારી આસપાસ જ છું…..

ઉગતા સૂર્યના સોનેરી કિરણોમાં હું હોઇશ
પ્રત્યેક નવા દિવસની તાજગીમાં હું હોઇશ
આથમતા સૂર્યની આભામાં હું હોઇશ
સપ્તરંગી મેઘધનુષ્યમાં હું હોઇશ

કારણ તું મને જેટલો પ્રેમ કરે છે
એનાથી અનેક ઘણો પ્રેમ હું તને કરું છું….

જાણું છું મારી વિદાય વેળા નજીક છે પણ
હું ક્યાંય જવાનો નથી

તારા લંબાવેલા હાથને અનુભવાતી ઉષ્મા હું હોઇશ

તારી આસપાસ અનુભવાતી ઊર્જામાં હું હોઇશ

કારણ તું મને જેટલો પ્રેમ કરે છે

એનાથી અનેક ઘણો પ્રેમ હું તને કરું છું….

આપણે જુદા થવાની વેળા આવી ગઈ છે

પણ હું અને તું ક્યારેય જુદા પડવાના જ નથી…

કારણ તારા પ્રત્યેક પગલાની પગથી હું હોઇશ

તારા પ્રત્યેક શ્વાસની આસપાસ હું હોઇશ

નજર તારી હશે અને દ્રષ્ટી મારી હશે

કારણ તું મને જેટલો પ્રેમ કરે છે

એનાથી અનેક ઘણો પ્રેમ હું તને કરું છું.”

સાવ સાચી વાત પપ્પા
તમે કર્યો એટલો પ્રેમ તો તમારા અને મમ્મી સિવાય અમને કોઇ નહી કરી શકે……

આજે ગમે એટલા વર્ષો વિતી જશે પણ આ શબ્દો, એ ભાવ, એ પ્રેમની પ્રતીતિ આજે પણ છે અને હમેશા રહેશે ……કહે છે કે વ્યક્તિની વિદાયવેળાએ કોઈ બંધન ન નડવા જોઈએ…જાણતી હતી તેમ છતાં હર હંમેશ તમે જ મને મળો એવું મેં એ ક્ષણે ઈશ્વર પાસે માંગી લીધું હતું……..

કાવ્ય પંક્તિ- અજ્ઞાત

અનુવાદ- રાજુલ કૌશિક

 

"બેઠક" Bethak

જૂન મહિનાનો ત્રીજો રવિવાર એટલે પશ્ચિમ સંસ્કૃતિનો
મહત્વનો ગણાતો ફાધર’સ ડે’. ઠેર ઠેર મનને/ દિલને સ્પર્શી જાય એવા દ્રશ્યો ય જોયા
અને એ તમામ માટે દિલથી પ્રાર્થના થઈ ગઈ…“ ઉંમરનો કોઈપણ પડાવ હો, શિરે હર હંમેશ
માતા-પિતાનું છત્ર હો…”

જાણીએ છીએ કે જીવનભર તો એ શક્ય નથી જ બનવાનું તેમ છતાં
પિતાનો સ્નેહ જીવનભરનું સંભારણું બની રહે એવું દિલથી ઇચ્છ્યું અને દિલથી એમના માટે
‘હેપ્પી ફાધર્સ ડે’ કહેવાઈ ગયું કારણકે માતા -પિતાનું છત્ર આપણા શિરે હોવુ,
માતા-પિતાના આશીર્વાદ હોવા એ કેટલી મોટી સમૃધ્ધિ છે એ ક્યાં નથી જાણતા? એ સમૃધ્ધિ
સૌના નસીબમાં હો એનાથી વિશેષ કઈ શુભેચ્છા હોઈ શકે?

મોટાભાગે પરિવારોમાં એવું પણ બને કે માતાને જેટલું
મહત્વ મળ્યું હશે એટલું મહત્વ પિતાને કદાચ નથી મળતું કારણકે ક્યારેક સામાન્ય પરિવારોમાં બને છે તેમ પિતાની ઘરમાં ઓછી હાજરીમાં
જ બાળક પરિપક્વ બની જાય.. અદાંજીત સમય પ્રમાણે માતા કરતા પિતાએ બાળક માટે ફાળવેલો
સમય આંગળીના વેઢે ગણી શકાય પરંતુ તેને ખબર છે…

View original post 492 more words

June 17, 2019 at 12:54 pm

૩૬ – કવિતા શબ્દોની સરિતા

 

 

સામેની ફૂટપાથ ઉપર સૂતા હો બાળક ભૂખ્યા પેટે આંસુ પીને ઊના શ્વાસે

સામેની ફૂટપાથે કોઈ હોટલ આલીશાન મળે ને, ત્યારે સાલું લાગી આવે.

સરસ મઝાના ક્યારેક કુણા તો ક્યારેક કડક તડકાવાળા, બહાર નિકળવાનું મન થાય એવા દિવસો શરૂ થયા છે. ક્યાંક સંતાઈ ગયેલા ચિપમંક, રૂ જેવા પોચા સસલા તો સમજ્યા પણ સાથે ક્યાંક દરમાં ભરાઈ ગયેલા સાપ પણ દેખા દેવા માંડ્યા છે. પાર્ક, બીચ જેવી જગ્યાઓ પણ માનવ મેદનીથી છલોછલ……..

આવા જ એક દિવસે કિશોરાવસ્થાએ પહોંચેલો એક છોકરો આવીને અત્યંત નમ્રતાપૂર્વક, બીજી કોઈ લાંબી વાત કર્યા વગર એક કાગળ આપી ગયો જેમાં એ શનિ-રવિમાં પાંચ ડોલરમાં ગાડી સાફ કરી આપશે એવું લખેલું હતું. લાંબી કોઈ વાતચીત કર્યા વગર પળવારમાં આવ્યો એવો જ એ જતો પણ રહ્યો. બીજા દિવસે બહાર નિકળ્યા ત્યારે કૉમ્યુનિટીની બહારના ખુલ્લા મેદાનમાં એ અને એના જેવા જ બીજા છોકરાઓને ઊભેલા જોયા. ત્યાં પણ બોર્ડ મુકેલું હતું .

“We wash your car.”

આ કોઈ આજકાલની વાત તો નથી જ. ઉનાળો આવતા વીકએન્ડમાં આવા કેટલાય છોકરાઓ ગાડી સાફ કરી આપવાનું, ઘાસ કાપી આપવાનું કામ કરતા જ હોય છે. આવા પાંચ-પંદર, પચીસ કે પચાસ ડોલરથી શરૂ કરીને ઉનાળો પૂરો થશે અથવા સ્કૂલો શરૂ થશે ત્યાં સુધીમાં એ છોકરાઓ કદાચ થોડી ઘણી રકમ એકઠી કરશે. એમાંથી એમને જીવન નિર્વાહ કરવાનો છે એવું ય નથી હોતું પણ એનાથી કોઈપણ કામ કરવામાં શરમ ન નડવી જોઈએ એવું કદાચ એમને શીખવા મળતું હશે એ વાત નિશ્ચિત.

આવા મહેનતના કામ કરવા પાછળ એક પણ છોકરાને આર્થિક વિટંબણા હતી એવું જરાય નહોતું પણ હા એનાથી સ્વાશ્રયી બનવાની સજ્જતા કેળવવાની ભૂમિકા હતી.

આ દ્રશ્ય જોઈને મન સીધું જ લગભગ પંદર વર્ષ પાછળ ખસી ગયું. એક વયસ્ક દંપતિના ઘરમાં આવી જ કિશોરાવસ્થાએ પહોંચેલા છોકરાને કામે રાખ્યો હતો. કામ શું કરવાનું? તો માત્ર એ વયસ્ક દંપતિની તબિયત સારી ન હોય ત્યારે એમને પાણી આપવાનું, ચા મુકવાની , કોઈ મહેમાન આવે ત્યારે ઘરનું બારણું ખોલીની મહેમાન માટે ચા -પાણી, ઘરમાં હોય એ નાસ્તા કે ઠંડા પીણાની વ્યવસ્થા કરવાની બસ….

ચાર ચોપડી ભણેલા એ દેવજી માટે એને ગમે એવી વાર્તાની ચોપડીઓ આવી ગઈ એ એણે ફુરસદના સમયે વાંચવાની ,થોડું ઘણું  ટી.વી જોવાનું અને કોઈ કામ ન હોય ત્યારે નીચે અને સામે પાર્કમાં રમવાનું વગેરે વગેરે…જો કે મોટાભાગે એને તો ફુરસદ જ રહેતી, ખાલી વચ્ચે વચ્ચે કોઈ નાનું નાનું કામ કરવાનું રહેતુ.

હવે કોઈ વાંકદેખા કે વિઘ્ન-સંતોષીએ બાળમજૂરી ધારા હેઠળ પોલીસમાં ફરિયાદ નોંધાવી કે અહીં એક બાળકને કામે રાખવામાં આવ્યો છે. કોઈપણ જાતના બખેડામાં ન પડવા માંગતા એ દંપતિએ એ છોકરાને મહિનો પુરો થાય એ પહેલા જ આખા મહિનાનો પગાર અને બીજું ઘણું બધુ આપીને ઘરમાંથી વિદાય આપી. ઘરના છોકરાની જેમ જ સચવાતા એ છોકરાને બીજા જ દિવસથી સામેના પાર્ક પર ચાની લારીએ ભર તડકામાં ચા સાથે બે-ચાર બ્રેડના ટુકડા ખાઈને કામ કરતો જોયો અને વિચાર આવ્યો કે ક્યાં ગયા એ બાળ-મજૂરી નિમિત્તે એ દેવજીનું હિત જોનારા? એ જ હિતેચ્છુને હાથમાં દૂધની લોટી લઈને મંદિરની બહાર બેઠેલા ભૂખ્યા છોકરાઓ તરફ નજર પણ નાખ્યા વગર ભગવાનને દૂધ ચઢાવવા જતા ય જોયા છે.

આવા દ્રશ્યો એક જ જગ્યાએ જોવા મળે એવું થોડું છે? જે દેવજી ઘરમાં રહીને ઘરનું ઉત્તમ ખાવાનું પામતો હતો એ જ દેવજી પાર્કની બહાર ઊભેલી જાત-જાતની લારીઓ પર જે વધ્યું હોય એ ખાવાનું ખાતો થઈ ગયો. આ તો એક દેવજી છે જેને આપણે ઓળખીએ છીએ પણ એવા તો કેટલાય દેવજીઓ હશે જેમને પોતાનું પેટ ભરવા કેવી ય વેઠ કરવી પડતી હશે. વેઠ કરીને ય પેટ ભરવાની શક્તિ કે સાથ આપે એવા સંજોગ હોય તો ગનીમત નહીં તો ભીખ માંગવાનું જ બાકી રહે ને?

એક તરફ પશ્ચિમમાં બાળકોને સ્વાશ્રયી બનવા મહેનતકશ બનવાની, શક્ય હોય એ તમામ કામ કરવાની તાલિમ આપવાની પ્રણાલી છે એ જોઈને એમની વિચારધારા માટે આનંદ થાય છે અને બીજી બાજુ ખરેખર જેમને જીવન નિર્વાહ માટે થઈને પણ કમાવાની જરૂર છે એમને પેટની આગ ઠારવા ખાવાના બદલે આમ-તેમ ઠેબા ખાતા જોઈએ છીએ ત્યારે ત્યારે કવિ કહે છે એમ સાલુ લાગી તો આવે જ છે. ધાનના ઢગલા વેડફાતા હોય એવા સ્થળોની બહાર કણ માટે હાથ લાંબો કરતાં બાળકો માટે ય લાગી તો આવે જ છે.

અને આ આખી વાત મનમાં અફળાવાનું કારણ ૧૨ જૂન. હમણાં અનાયાસે વાંચવામાં આવ્યુ કે આ દિવસને બાળ મજૂરી વિરોધ દિન તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ ઉજવવાનો દિવસ છે?

ના, આ તો જસ્ટ એક સવાલ…….

કાવ્ય પંક્તિ- મુકેશ જોશી

"બેઠક" Bethak

સામેની ફૂટપાથ ઉપર સૂતા હો બાળક ભૂખ્યા પેટે આંસુ
પીને ઊના શ્વાસે

સામેની ફૂટપાથે કોઈ હોટલ આલીશાન મળે ને, ત્યારે સાલું
લાગી આવે.

સરસ મઝાના ક્યારેક કુણા તો ક્યારેક કડક તડકાવાળા,
બહાર નિકળવાનું મન થાય એવા દિવસો શરૂ થયા છે. ક્યાંક સંતાઈ ગયેલા ચિપમંક, રૂ જેવા પોચા
સસલા તો સમજ્યા પણ સાથે ક્યાંક દરમાં ભરાઈ ગયેલા સાપ પણ દેખા દેવા માંડ્યા છે. પાર્ક,
બીચ જેવી જગ્યાઓ પણ માનવ મેદનીથી છલોછલ……..

આવા જ એક દિવસે કિશોરાવસ્થાએ પહોંચેલો એક છોકરો આવીને
અત્યંત નમ્રતાપૂર્વક, બીજી કોઈ લાંબી વાત કર્યા વગર એક કાગળ આપી ગયો જેમાં એ શનિ-રવિમાં
પાંચ ડોલરમાં ગાડી સાફ કરી આપશે એવું લખેલું હતું. લાંબી કોઈ વાતચીત કર્યા વગર પળવારમાં
આવ્યો એવો જ એ જતો પણ રહ્યો. બીજા દિવસે બહાર નિકળ્યા ત્યારે કૉમ્યુનિટીની બહારના ખુલ્લા
મેદાનમાં એ અને એના જેવા જ બીજા છોકરાઓને ઊભેલા જોયા. ત્યાં પણ બોર્ડ મુકેલું હતું
.

“We wash your car.”

આ કોઈ આજકાલની વાત તો નથી…

View original post 525 more words

June 10, 2019 at 2:18 pm

૩૫ -કવિતા શબ્દોની સરિતા

 

મંચ પર ક્યાં પૂર્ણ ભજવાયો હતો હું, કોઈને કયાં સાવ સમજાયો હતો હું,

જે મળ્યાં કિરદાર, એ ભજવી રહ્યો છું,પાત્ર છું, દર પાત્ર બદલાયો હતો હું,

જીંદગી સંવાદ જેવી લાગતી’તી, મૌનમાં પણ ક્યાંક પડઘાયો હતો,

કૈંક ઈચ્છાઓ ઉગે છે અસ્તતામાં, રાતનો રંગીન પડછાયો હતો હું,

કોણ બોલ્યું આ? ક્યાંથી પડઘાયા આ શબ્દો? હજુ તો જાણે અહીં જ હતા અને અચાનક ક્યાં ખોવાયા આ શબ્દો?

આ શબ્દો, આ લાગણી કદાચ કોઈ એક અદાકારની જ નહીં રંગમંચને બોલકો કરતાં હર કોઈ એક અદાકારની હોઈ શકે ને? મોટાભાગે કોઇપણ અદાકારને પૂછો તો આ એક સર્વવિદિત લાગણીની વાત લાગશે. હર હંમેશ કોઇ એક એવું પાત્ર ભજવવાની એમને છેવટ સુધીની ઈચ્છા હોય છે જેનાથી એમનું નામ અમર બની જાય. શ્રેષ્ઠ પાત્ર ભજવ્યા પછી પણ કોઈ પાત્ર ન ભજવી શક્યાનો રંજ પણ રહી જતો હશે ?

એક વ્યક્તિ અનેક રીતે વ્યક્ત થયા પછી અને દરેક કિરદારે બદલાયા પછી પણ એમની ઈચ્છાઓ અધુરી રહી ગયાનો રંજ મનમાં લઈને અસ્ત પામતી હશે ?

ના…રે.. ક્યારેક કોઈ એક એવી વ્યક્તિની ઈચ્છાઓ એક આકાર લઈને, એક ક્યારેય ન ભૂલાય એવી યાદ બની રહેતી ય હોય છે. આવું જ એક ચિરંજીવ નામ, એક કાયમી સંભારણું બનીને નજીકના જ ભૂતકાળમાં ધરતીના પટ પરથી કાયમી વિદાય લઈને ચાલ્યું ગયું.

પણ આથમવાના અંતિમ સમય સુધી પણ એ નામ રાજાપાઠમાં જ જીવ્યું. એશીં વર્ષની ઉંમર પાર કર્યા પછી પણ દાઢી વધારીને, લાંબા રંગીન ઝભ્ભા પહેરીને, ખોડંગાતા દોઢ પગેય નાટક કરતા, નાટકના વિદ્યાર્થીઓ- કલાકારો સાથે ગોષ્ઠિ કરતાં અને ‘ઠીકરી  પારેખ’નો એકપાત્રી વેશ બનાવીને ભજવી આનંદ લેતા ‘રંગીલા રાજા’ના નામથી ખ્યાત જયંતિ પટેલની આ વાત છે અને આ એક નામથી એ થોડા ઓળખાય છે? એમના નામ સાથે તો લેખક-દિગ્દર્શક- નાટ્યકાર, કાર્ટુનિસ્ટ, ભવાઈકાર, ચિત્રકાર, યોગસાધકની ઓળખ પણ જોડાયેલી છે. ગુજરાતી રંગભૂમિ પર પ્રથમ વાર શતપ્રયોગી નાટક ભજવવાનું બહુમાન પણ એમને મળ્યું છે.

૧૯૪૭ -૪૮થી નાટ્યક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કર્યા પછી પૈસા કમાવવા મંડપ સર્વિસ ચાલુ કરી ત્યારથી માંડીને એમની અનેક ખાટી-મીઠી યાદોને એમણે ખુલ્લા દિલથી વાગોળતા એમને ક્યાં કેટલી વાર માર ખાવો પડ્યો એ પણ કહેવામાં લહેજત એમણે લીધી છે. સમયથી પહેલાં સમયને પેલે પારની વાત લઈને ભજવેલા નાટકમાં રોષે ભરાયેલા પ્રેક્ષકોએ હૉલમાં તોડફોડ કરી હોય હૉલની બારીઓના કાચ ફોડી નાખ્યા હોય એ વાત પણ એમની પાસે સાંભળવા મળે ખરી હોં……કારણ? એ મહેફીલના માણસ હતા અને મહેફીલ તો ત્યાં જ હોય ને જ્યાં મન ખોલીને વાતો થતી હોય, જે કંઇ સારા- ખોટા અનુભવોને માણવાની મસ્તી હોય. એમણે તો અહંકારને ઓગાળીને આનંદ પામવાની, આનંદ વહેંચવાની કળા આત્મસાત કરી હતી. એમને નજીકથી જાણતી-ઓળખતી વ્યક્તિઓને વિશ્વાસ છે કે એમણે જે નવી દુનિયામાં પ્રસ્થાન આદર્યું છે ત્યાં પણ મોજ-મસ્તીની આબોહવા તો સર્જી જ હશે.

જયંતિ પટેલે ક્યારેક સાવ ખુલ્લા મનથી કરેલી વાતોનો એટલો સાર તો આપણે પામી જ શકીએ કે જીવનમાં દરેક ઘટનાઓ આપણે વિચારી હોય કે ગોઠવી હોય એવી જ રીતે ઘટતી હોય એવું જરૂરી નથી. જીવન એ કોઈ એક લેખકે લખેલી સ્ક્રિપ્ટ તો નથી જ ને ? એ તો નિર્ધારિત દિશાએ પહોંચતા પહોંચતામાં ક્યારેય ક્યાંક કોઈ વળાંક પર આવીને ફંટાઈ પણ જાય. જો એવું થાય તો પણ શું? ફરી એકવાર એ અનિશ્ચિત દિશાએ પણ આગળ વધવામાં ય એટલી જ ઉત્સુકતા હોવી જોઈએ. જીવન મોકળા મને જીવવાનું વલણ સ્વીકારી લઈએ તો હર એક પળ મોજભરી-મસ્તીભરી જ હોય એવું એ શીખવાડી ગયા. જ્યારે જે કિરદાર મળે એ ભજવી લેવાનું કહેતા ગયા.

 

કાવ્ય પંક્તિ – મુકેશ જોગી.

જયંતિ પટેલની યાદો
સૌજન્ય – રંગભૂમિના રંગભીના સંભારણા

"બેઠક" Bethak

મંચ પર ક્યાં પૂર્ણ ભજવાયો હતો હું, કોઈને કયાં સાવ સમજાયો હતો હું,


જે મળ્યાં કિરદાર, એ ભજવી રહ્યો છું,પાત્ર છું, દર પાત્ર બદલાયો હતો હું,


જીંદગી સંવાદ જેવી લાગતી’તી, મૌનમાં પણ ક્યાંક પડઘાયો હતો,


કૈંક ઈચ્છાઓ ઉગે છે અસ્તતામાં, રાતનો રંગીન પડછાયો હતો હું,


કોણ બોલ્યું આ? ક્યાંથી પડઘાયા આ શબ્દો? હજુ તો જાણે અહીં જ હતા અને અચાનક ક્યાં ખોવાયા આ શબ્દો?


આ શબ્દો, આ લાગણી કદાચ કોઈ એક અદાકારની જ નહીં રંગમંચને બોલકો કરતાં હર કોઈ એક અદાકારની હોઈ શકે ને? મોટાભાગે કોઇપણ અદાકારને પૂછો તો આ એક સર્વવિદિત લાગણીની વાત લાગશે. હર હંમેશ કોઇ એક એવું પાત્ર ભજવવાની એમને છેવટ સુધીની ઈચ્છા હોય છે જેનાથી એમનું નામ અમર બની જાય. શ્રેષ્ઠ પાત્ર ભજવ્યા પછી પણ કોઈ પાત્ર ન ભજવી શક્યાનો રંજ પણ રહી જતો હશે ?


એક વ્યક્તિ અનેક રીતે વ્યક્ત થયા પછી અને દરેક કિરદારે બદલાયા પછી પણ એમની ઈચ્છાઓ અધુરી રહી ગયાનો રંજ મનમાં…

View original post 384 more words

June 3, 2019 at 4:30 pm

૩૪ -કવિતા શબ્દોની સરિતા

 

સ્પર્ધા સતત સફરમાં ફાવી શકો તો ફાવો,
રજૂઆત સાવ જૂદી લાવી શકો તો લાવો.

છપ્પનની છાતી રાખી પડકાર સૌ ઉભા છે,
છપ્પનની છાતી સાથે આવી શકો તો આવો.

ચટ્ટાન ફોડી તોડી શબ્દો હજાર ઉગશે,
બસ એક બુંદ શાહી વાવી શકો તો વાવો

સમયગાળો આશરે ૨૦૦૮ વર્ષાંતનો. અમેરિકન પ્રેસિડન્ટનું ભાવિ નિશ્ચિત કરતી મત ગણતરી શરૂ થઈ ગઈ હતી. એ સમયે બરાક ઓબામા લિડિંગમાં હતા એવા સમાચાર આટલાંટા-જ્યોર્જીયાના એક પબ્લિક પ્લેસના ટી.વી પર ફ્લેશ થયે રાખતા હતા અને ત્યાંના સ્થાનિક લોકોમાં જે જીતનો ઉન્માદ છવાયેલો જોયો છે એ આજે પણ ભૂલાયો નથી. ચહેરા પર આનંદ અને આંખોમાં આંસુની ધાર સાથે લોકલ પબ્લિક ઓબામાની જીત તરફની કૂચ માણી રહી હતી. અમેરિકામાં એ દિવસ સુધી શ્વેત અમેરિકન પ્રેસિડન્ટ જ હોય એવી પ્રણાલી, એ પરંપરા તોડવામાં આફ્રિકન-અમેરિકન ઓબામા વિજયી નિવડ્યા હતા. માર્ટિન લ્યુથર કિંગ પછી ફરી એકવાર એમનામાંની, જાણે ઘરની જ કોઈ વ્યક્તિ મસીહા બનીને, એમનો અવાજ બુલંદી સુધી લઈ જવાના હોય એવી અપેક્ષાઓ એમના ચહેરા પર છલોછલ છલકાતી હતી. ફક્ત અવામના અવાજ જ નહીં પણ અમેરિકાના આંતરરાષ્ટ્રીય સબંધોને પણ મજબૂત બનાવવામાં તેઓ સફળ રહ્યા એ તો આપણે સૌ જાણીએ છીએ. ગાંધીજીની જેમ ડૉ. માર્ટિન લ્યૂથર કિંગે શ્વેત-અશ્વેત વચ્ચે પ્રવર્તતા રંગભેદને દૂર કરવા જે સિવિલ રાઈટ્સ મુવમેન્ટની આગેવાની સંભાળી અને ઈતિહાસમાં એમનું નામ અમર થઈ ગયું. ઓબામા ફરી એકવાર આ શ્વેત-અશ્વેતના રંગભેદ પર પોતાની કાબેલિયતથી ખરા ઉતર્યા.

એવી જ રીતે એટલો જ ઉન્માદ સાવ સામાન્ય પરિવારમાંથી આવતા simple living high thinking ધરાવતા નરેન્દ્ર મોદીએ જ્યારે ભારતની ગાંધી પરંપરા તોડીને જે વિજય પ્રાપ્ત કર્યો, પોતાની કાબેલિયતથી ભારતના વડાપ્રધાન પદે ચૂંટાયા અને અમેરિકાના મેડીસન સ્ક્વેર ખાતે એમની સ્પીચ આપી ત્યારે જોવામાં આવ્યો. લગભગ ૧૮,૫૦૦થી વધુ ભારતીય અમેરિકનોએ અત્યંત ઉમળકાભેર એમને સાંભળ્યા. એ દિવસ સુધી કોઈપણ ભારતીય નેતાને આવો આવકાર નહીં મળ્યો હોય એવો ઉષ્માભર્યો પ્રતિસાદ એમને મળ્યો.

શું દર્શાવે છે આ ઉન્માદ, આ ઉમળકો?

વર્ષોથી ચાલી આવતી પરંપરાનો એક ચીલો ચાતરીને કોઈ આગળ વધે ત્યારે શક્ય છે એને ય ક્યાં તરત જ તખ્ત કે તાજ મળી જતા હોય છે?

પણ અમેરિકાના શ્વેત પ્રેસિડન્ટની એક પરંપરા તોડીને બરાક ઓબામા આવ્યા ત્યારે એકદમ અલગ માહોલ જોયો. એવી જે રીતે ભારતમાં ગાંધી પરિવારની રાજાશાહી, ગાંધી પરિવારનું વર્ચસ્વ વટાવીને જ્યારે અત્યંત સાદી જીવનશૈલી ધરાવતા મોદીએ ભારતનું સુકાન સંભાળ્યું ત્યારે એવો જ માહોલ જોયો.

આ હદે આટલો ઉમળકાભર્યો આવકાર મળવો એ માત્ર નસીબની જ બલિહારી જ નથી હોતી. એની પાછળ આત્મવિશ્વાસ, મહત્વકાંક્ષા, એ પામવાની ક્ષમતા, ગજવેલ જેવું મનોબળ, સ્વના બદલે સર્વની પ્રગતિની ભાવના અને પ્રત્યેક કદમ પર વેરાતા કાંટા પર ચાલવાની, તમામ ઝંઝાવાતોને ડામીને આગળ વધવા અર્જુન જેવી લક્ષ્યવેધી આંખ હોવી જરૂરી છે. આ તમામનો સરવાળો કોઈ એક વ્યક્તિમાં જો હોય તો વિજય નિશ્ચિત જ છે. સ્વબળે વિજયી બનનાર, નવો ચીલો ચાતરનાર કેટલીય વિભૂતિઓ છે જેમના નામ આજે પણ ઈતિહાસના પાના પર કોતરાયેલા છે.

જીવનમાં આવતી તમામ સ્પર્ધાની સફરમાં ફાવી જવા માટે અનેક પરિબળો કામ કરતાં હોય છે. એક તરફી નજર રાખીને ચાલતા ગાડરિયા પ્રવાહને નાથીને એને યોગ્ય દિશાએ વાળવા એક નવી રજૂઆતને નજર સામે લાવવાની તાકાત હોવી જરૂરી છે. નવી રજૂઆત મુકવાની સાથે જ ઊભા થતા પડકાર ઝીલવાની તૈયારી હોવી જરૂરી છે. ઈતિહાસ કોનાથી અજાણ્યો છે? એક તરફી સોચ ધરાવતા લોકોને કોઈપણ નવી શરૂઆતને સ્વીકારતા કરવા ય ક્યાં સહેલા છે?

આ પરિવર્તન આણતા પહેલા ઊભા થતા પડકારો કોઈ એક ક્ષેત્ર પુરતો ક્યાં સીમિત છે? ધાર્મિક, સામાજિક, વૈજ્ઞાનિક કે રાજકીય ક્ષેત્રની ઘરેડથી માંડીને કોઈપણ નવી શોધને વિશ્વ સામે મુકનારને પણ કેટલાય પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો છે એ કોનાથી અજાણ છે? એ પડકારો ઝીલી લેવા ઢાલ જેવી છાતી જોઈએ. ઘણીવાર કાળમીંઢ પત્થરની ફાંટમાંથી કોઈ એક કૂંપળ ફૂટી આવેલી તો આપણે ય જોઈ છે. બસ એ કાળમીંઢ ચટ્ટાનને તોડી ફોડી નાખવાની જીગર જોઈએ. એક એવો બુલંદ અવાજ જોઈએ જે વર્ષોના વર્ષો સુધી લોક માનસમાં પડઘાયા કરે. નક્કર જમીનમાં એવું ખેડાણ જોઈએ જે આવતી અનેક પેઢી માટે કાયમી ફસલ બનીને લહેરાયા કરે.

 

કાવ્ય પંક્તિ- જય. એસ. દાવડા

"બેઠક" Bethak

સ્પર્ધા સતત સફરમાં ફાવી શકો તો ફાવો,
રજૂઆત સાવ જૂદી લાવી શકો તો લાવો.

છપ્પનની છાતી રાખી પડકાર સૌ ઉભા છે,
છપ્પનની છાતી સાથે આવી શકો તો આવો.

ચટ્ટાન ફોડી તોડી શબ્દો હજાર ઉગશે,
બસ એક બુંદ શાહી વાવી શકો તો વાવો

સમયગાળો આશરે ૨૦૦૮
વર્ષાંતનો. અમેરિકન પ્રેસિડન્ટનું ભાવિ નિશ્ચિત કરતી મત ગણતરી શરૂ થઈ ગઈ હતી. એ સમયે
બરાક ઓબામા લિડિંગમાં હતા એવા સમાચાર આટલાંટા-જ્યોર્જીયાના એક પબ્લિક પ્લેસના ટી.વી
પર ફ્લેશ થયે રાખતા હતા અને ત્યાંના સ્થાનિક લોકોમાં જે જીતનો ઉન્માદ છવાયેલો જોયો
છે એ આજે પણ ભૂલાયો નથી. ચહેરા પર આનંદ અને આંખોમાં આંસુની ધાર સાથે લોકલ પબ્લિક ઓબામાની
જીત તરફની કૂચ માણી રહી હતી. અમેરિકામાં એ દિવસ સુધી શ્વેત અમેરિકન પ્રેસિડન્ટ જ હોય
એવી પ્રણાલી, એ પરંપરા તોડવામાં આફ્રિકન-અમેરિકન ઓબામા વિજયી નિવડ્યા હતા. માર્ટિન
લ્યુથર કિંગ પછી ફરી એકવાર એમનામાંની, જાણે ઘરની જ કોઈ વ્યક્તિ મસીહા બનીને, એમનો અવાજ
બુલંદી સુધી લઈ જવાના હોય એવી અપેક્ષાઓ એમના…

View original post 455 more words

May 27, 2019 at 9:43 am

Older Posts Newer Posts


Blog Stats

  • 112,231 hits

rajul54@yahoo.com

Join 967 other followers

દેશ – વિદેશ ‘પ્રવાસ વર્ણન’

Posts filed under ‘પ્રવાસ વર્ણન’

ફિલ્મ રિવ્યુ –

Posts filed under ‘- film reviews -’ https://rajul54.wordpress.com/category/film-reviews/

Categories

“ગુજરાતી બ્લોગર્સ/બ્લોગ રીડર્સ ગ્રુપ”

"http://groups.google.co.in/group/gujblog" target="_blank">ગુજરાતી બ્લોગર્સ/બ્લોગ રીડર્સ ગ્રુપ

Flag counter

free counters

Calender

August 2019
M T W T F S S
« Jul    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  

Disclaimer:

© અહીં રજૂ કરેલ કૃતિઓના કોપીરાઇટ્સ-હક્કો જે તે રચનાકારના પોતાના છે. આ બ્લોગ પર અન્ય કવિઓની જે રચનાઓ પોસ્ટ કરી છે, એને લીધે જો કોઇના કોપીરાઇટનો ભંગ થયેલો કોઇને લાગે અને મને જાણ કરવામાં આવશે, તો તેને સત્વરે અહીંથી દૂર કરીશ. પણ મને આશા અને શ્રદ્ધા છે કે સૌ સર્જકો અને પ્રકાશકો તેમ જ તેમના વારસદારો ગુજરાતી ભાષાના પનોતા સંતાનોને માટે વિશ્વ-ગુર્જરી સમાજમાં સભાનતા કેળવવાના આ નિસ્વાર્થ પ્રયત્નોને હૃદયપૂર્વક ટેકો આપશે અને બીરદાવશે. ۞ Disclaimer : This blog is not for any commercial purposes. The entries posted on this blog are purely with the intention of sharing personal interest in gujarati literature/sahitya without any intention of direct or indirect commercial gain. Locations of visitors to this page


"બેઠક" Bethak

વાંચન દ્વારા સર્જન -બેઠક

શબ્દોને પાલવડે

સ્વરચનાઓનો સંચય મારા શબ્દોના પાલવમાં

વિનોદીની..

મારી કવિતાઓ અને રચનાઓ નો બ્લોગ.. વિનોદીની

ધર્મધ્યાન

અલ્પમતિ વિજય શાહની ધર્મવાતો, ધર્મ સમજણ અને ધર્મ ધ્યાન્..

Banshari Banine

Krishna Bhajans and other poetry

રાજુલનું મનોજગત

“Languages create relation and understanding”

Kalyanshah

Ahmedabad based photographer. Owner at Pixel Planet.

વિજયનુ ચિંતન જગત

મને ગમતી વાતો અને મારી સર્જન પ્રવૃતિઓ...

મારુ વિચાર વિશ્વ

મારી આંખથી આકાશ કદી જોજે.....

સહિયારું સર્જન - ગદ્ય

એકથી વધુ લેખકો દ્વારા થતાં લઘુ નવલકથા કે લઘુકથા જેવાં સહિયારા ગદ્ય સર્જનનો પ્રથમ બ્લોગ!