Author Archive

૨૧ – સદાબહાર સૂર-

આદ્ય કવિથી માંડીને આધુનિક કવિ અને એમની કવિતાઓ કે ગીતોની લોકપ્રિયતા અસીમ હોય તેમ છતાં દર એક કવિ કે ગીતકારની કોઈ એક રચના જાણે એમના નામ સાથે ટ્રેડમાર્કની જેમ જોડાઈ જાય. નરસિંહ મહેતાનું નામ યાદ આવે અને “જાગને જાદવા કૃષ્ણ ગોવાળીયા” કે  “વૈષ્ણવજન તો તેને રે કહીએ જે પીડ પરાઈ જાણે રે” યાદ આવ્યા વગર રહે ખરું?  “ તારી આંખનો અફીણી, તારી બોલનો બંધાણી”ની સાથે વેણીભાઈ પુરોહિત, “ સાંવરિયાની સાથે રમેશ પારેખ, “ પાન લીલું જોઈએ ને ત્યારે હરીન્દ્ર દવે કેવા આપોઆપ જોડાઈ જાય છે? કોઈ ડોસીને વહાલથી ડોસા માટે મસાલા ચા કે ગરમ નાસ્તો બનાવતા જોઈએ તો અમસ્તા ય સુરેશ દલાલનું સ્મરણ થાય. ધૃવ ભટ્ટના નામ સાથે ઓચિંતુ કોઈ રસ્તે મળે ને ધીમેથી કેમ છે પૂછ્યાના ભણકારા અવશ્ય લાગે.

એવી જ રીતે “ લીલી ઓઢણી ઓઢી ધરતી ઝૂમે રૂમઝૂમ’ સાંભળીએ કે “ છેલાજી રે મારે હાટુ પાટણથી પટોળા મોંઘા લાવજો ” સાંભળીએ તો અવિનાશ વ્યાસનું નામ આ ગીતો સાથે જોડાયેલું આવે જ એમાં કોઈને પૂછવાનું બાકી રહે જ નહીં.

હવે આ છેલાજી જે રીતે લખાયું છે એમાં ક્યાંય કોઈ અલંકારનો આડંબર નથી અને તેમ છતાં એ કોઈ અલંકાર- આભૂષણથી જરાય ઉતરતી રચના નથી અને આ રચના યાદ આવવાનું કારણ પણ એ જ તો….પ્રેમ અને પ્રેમમાં મળવાની સાથે છૂટા પડવાની વાત.

આ છૂટા પડવાની વાત ક્યારેક વસમી લાગે તો ક્યારેક એ વહાલી પણ લાગે. જ્યારે ઉભયને ખબર નથી કે છૂટા પડીને ફરી ક્યારે મળાશે ત્યારે એ વિરહ વસમો લાગે પણ જ્યાં ખબર જ છે કે આ તો ઘડી-બે ઘડી છૂટા પડવાની વાત છે ત્યારે એમાં હળવાશની સાથે ફરી મળવાનો ઉમળકો ઉમેરાઈ જાય અને સાથે મનગમતી શરતો પણ ઉમેરાઈ જાય.

કોણ જાણે કેમ પણ ગીતકાર તરીકે અવિનાશ વ્યાસની રચનાઓમાં હંમેશા આ એક ખૂબી રહી છે. ગીત, ગીતના ભાવ, ગીતની હલક સાથે એમાં નિરુપાયેલા હોય એવા જ ભાવ આપણા મનમાં પણ ઉઠે.

હા, તો વાત કરવી હતી મનગમતી શરતો સાથે ફરી મળવાની…તો જુવો અહીં આ ગીતમાં કેવા લાડથી માંગણી રજૂ થઈ છે ! જવાનું છે તો જાવ…. પણ આવો ને ત્યારે હું કહું એ લેતા આવવાનું રહી ના જાય..

“છેલાજી રે ..

મારે હાટુ પાટણથી પટોળા મોંઘા લાવજો,

એમાં રૂડા રે મોરલિયા ચિતરાવજો…..

રંગ રતુંબલ કોર કસુંબલ
પાલવ પ્રાણ બિછાવજો રે
પાટણથી પટોળાં મોંઘાં લાવજો…
……

“ અહીં છેલાજી રે…માં જે લહેકા અને લાડથી પાટણના પટોળાની માંગ કરી છે ને એમાં જ છેલાજીને વહેલા વહેલા પાછા આવવાનું ઈજન પણ દેખાય. છેલાજીને  તો એણે અનન્ય નકશી ધરાવતા પટોળા વિશે કહેવામાં કંઈ કચાશ નથી છોડી. એમને ય ખબર છે કે એકાદી ફરમાઇશથી નવલી નારનું મન નથી માનવાનું એટલે એમાં પાછા રૂડા મોરલિયા જ ચિતરાવવાની વાત ઉમેરી છે.

અમસ્તા ય સૌ જાણે છે કે પાટણના પટોળા તો મોંઘા જ આવવાના અને તેમ છતાં એ ભારપૂર્વક કહે છે કે મારે હાટુ પાટણથી પટોળા મોંઘા લાવજો અને એટલેથી ન અટકતા સાથે કહે છે પાલવ પ્રાણ બિછાવજો….એટલે વળી શું?  પટોળું તો મોંઘુ ત્યારે જ બને જ્યારે એનો પાલવ કંઈક અનેરો હોય, એવું પટોળું જે કોઈ કસર વગર સાચે જ દિલથી ખરીદ્યું હોય એવું પટોળું લેતા આવજો.

અરે ! જરા  થોભો… નાયિકાની મનસા તો હજી આગળ કંઇક વધારે છે. પટોળાનો રંગ રાતો હોય તો એની સાથે કસુંબલ પાલવ તો ખરો જ હોં… અને આ પટોળાનો રંગ કંઈ અમસ્તો જ રાતો ન હોવો જોઈએ એમાં ય તમારા પ્રેમનો જ કસુંબલ રંગ ચઢેલો હોવો જોઈએ..લો બોલો કવિ આટલી હદે કોઈ નારીના મનની ઇચ્છાને કેવી રીતે પારખીને વ્યકત કરી શક્યા હશે ?

ઓલ્યા પાટણ શે’રની રે મારે થાવું પદમણી નાર
ઓઢી અંગ પટોળું રે એની રેલાવું રંગધાર
હીરે મઢેલા ચૂડલાની જોડ મોંઘી મઢાવજો રે
પાટણથી પટોળાં મોંઘાં લાવજો…
……..

એક વિચાર મનમાં ઝબક્યો કે.. આ નમણી નારને એ પણ ખબર છે કે પાટણના મોંઘા પટોળામાં શોભતી નારી કેવી લાગતી હશે. એ સમયે તો ક્યાં કોઈ બ્યુટી કોન્ટેસ્ટ, મિસ વર્લ્ડ કે મિસ યુનિવર્સનો ચીલો જ ચાલુ થયો હતો પણ હા, ખરી તો નાર એને કહેવાય જે પદમણી-પદ્મિની હોય એટલે પછી તો કોને એ પદમણી નાર જેવા દેખાવાનો લોભ ન થાય?

ઓલી રંગ નીતરતી રે મને પામરી ગમતી રે
એને પહેરતાં પગમાં રે પાયલ છમછમતી રે
નથણી લવિંગિયાં ને ઝૂમખાંમાં મોંઘાં મોતી મઢાવજો રે…………

આપણા જેવા સૌના મનની વાતને કવિએ એમના શબ્દોમાં વ્યકત કરવામાં જરાય મણા છોડી જ નથી ને. હીરે મઢેલા મોંઘા ચૂડલાની જોડ, નથણી,લવિંગિયા અને ઝૂમખામાં મોંઘા મોતી મઢાવેલા હોય ને એવી જોડ પણ પાછી એની યાદીમાં ઉમેરે છે. હવે આ બધુ પહેરીને એ નિકળે તો ખરી પણ પાછું પિયુનું ધ્યાન કેવી રીતે આકર્ષાશે એનો ય ઉકેલ સૂચવે છે. પહેલાની વહુવારૂઓ ઘૂમટો કાઢતી પણ પગમાં રણઝણતા પાયલ પહેરતી એટલે ઘરના મોભીની હાજરીમાં પણ પિયુને એ ક્યાં છે એનો અણસાર મળી રહે. વાહ !

વળી આ ગીતમાં એક નવો શબ્દ ઉમેરાયો છે- પામરી, આ પામરી શબ્દ પણ કેવો મીઠ્ઠો લાગે છે નહીં? કોડીલી કન્યા જ્યારે પાનેતર પહેરેને એની ઉપર પાછી પારદર્શક ચૂંદડી કહો કે ખેસ માથે નાખે , બસ એવી જ રંગ નિતરતી પામરી, એ વળી એક નવો શણગાર.

એવું નથી લાગતું કે જાણે આપણા આ સવાયા ગુજરાતી ગીતકારના ગીતો અને પાટણ શહેરનો નાતો સદીઓથી ચાલ્યો આવતો હોય ? એમણે તો પાટણ શહેરની સાથે પાટણની નારીનો ય મોભો એમના ગીતોમાં ટોચના સ્થાને મુકી દીધો છે.

આ આખાય ગીતના શબ્દોમાં એક એવો તો સરસ રમતિયાળ લહેકો છે કે એમાં આપણા ય પ્રાણ પ્રફુલ્લિત થઈ ઉઠે. સાવ સરળ અને સરસ પણ લાડભરી રીતે કહેવાયેલી માંગ ચિરંતન બનીને રહી છે. આવા તો એક નહીં અનેક ગીતો છે જે ચિરકાલીન બની રહ્યા છે અને આવનારા ઘણા લાંબા સમય સુધી એ આવા જ સદાબહાર રહેવાના છે. એ સત્ય તો આજે પણ ડંકાની ચોટ પર જ છે એમ કહી શકાય….

અને મઝાની વાત તો એ છે કે મરાઠી ગાયિકા આશા ભોંસલે પણ જે સરળતાથી આ ગુજરાતી ગીત ગાયું છે અને એના અવાજમાં જે લહેકો છે ને એમાં જ એ છેલાજીને વહાલથી હુકમ ફરમાવતી નાયિકાનું ચિત્ર નજર સામે તરી આવે.

June 1, 2020 at 5:00 pm Leave a comment

૨૦ – સદાબહાર સૂર-

કુદરતનો ક્રમ છે આવન-જાવનનો. દિવસ શરૂ થાયને સૂર્યદેવના આગમન સાથે ચંદ્ર વિદાય લે ત્યારે આકાશ કે પૃથ્વીને એનો જુદાગરો લાગતો હશે? પહાડોમાંથી વહી જતા ઝરણાના પાણી જોઈને પહાડનું હ્રદય આદ્ર બનતું હશે? પાંદડું ખરે ત્યારે ઝાડને પીડા થતી હશે કે પછી પંખીને પાંખ આવે અને એ ઉડી જાય ત્યારે વૃક્ષને એનો વિરહ સાલતો હશે એની તો આપણને કંઈ ખબર નથી હોતી પણ જ્યાં એક વ્યક્તિ બીજી વ્યક્તિથી જુદી પડે ત્યારે એનો જરૂર જુદાગરો સાલતો જ હશે. આ જુદાગરો ય પાછો જુદા જુદા પ્રકારનો હોં કે….

અને આ સૌ જુદાગરામાં તો સૌથી વસમો જુદાગરો તો બે પ્રેમીઓનો..

આ પહેલા પ્રણયગીતોને માણ્યા અને પ્રણય હોય ત્યાં મળવાની સાથે જુદા ય પડવાનું આવે એટલે પ્રણયગીતોની જેમ જ આ વિરહ, વિયોગ, વલવલાટને કવિઓએ ગીતકારોએ એવી રીતે તો શબ્દોમાં ઢાળ્યા છે કે એ વિરહ પણ જાણે મણવા જેવો અનુભવ ના હોય?

તો પછી આપણા લાડીલા ગીતકાર અવિનાશ વ્યાસ એમાંથી બાકાત રહે ખરા? એ તો વળી એવું કહે છે કે ઘણીવાર તો મળવામાં જે મઝા હોય એનાથી વધુ મઝા ઝૂરવાની છે. પ્રિયતમ પાસે હોય ત્યારે જે પ્રીતનો પરિચય થાય એના કરતાં ય વધુ એ દૂર થાય ત્યારે સમજાય છે.

પ્રીતિનું પુષ્પ ખીલે છે ઘડીભરની જુદાઇમાં
અજંપો લાગતો મીઠો મીઠો પ્રીતની સગાઇમાં

અને એટલે જ એ પ્રિયતમાને કહે છે કે પ્રિયા તો આવે અને જાય પણ ખરી પણ એની યાદ તો સદાય સ્મરણમાં જ રહેવાની. પ્રિયતમાની હાજરી ઘડીભરની ય હોઈ શકે પણ એની યાદ તો દિલ સાથે સદાય જોડાયેલી… ઘણીવાર જે દેખાય એના કરતાં જે ન દેખાય એ વધારે સુંદર હોઈ શકે.

યાદ છે ને એ ગીત?

આવો તો યે સારુ, ન આવો તો યે સારુ,
તમારું સ્મરણ છે તમારાથી પ્યારું

આવો ને જાઓ તમે ઘડી અહીં ઘડી તહીં
યાદ તો તમારી મીઠી અહીં ની અહીં રહી…

હવે  આ ગીતની મઝા જુવો… એક રીતે જોઈએ તો પ્રિયતમા તો આવે એ જ ગમે પણ ન આવે તો મન તો મનાવવું પડે ને? પાછું મન મનાવવાની રીત પણ કેવી મઝાની?

અવિનાશ વ્યાસ કહે છે કે

મિલનમાં મજા શું, મજા ઝુરવામાં
બળીને શમાના, પતંગો થવામાં…..

આ પ્રીત છે જ એવી કે એમાં પડેલાને મળવાની સાથે બળવાની મઝા ય લેવી હોય છે.

અવિનાશ વ્યાસની બીજી એક રચના યાદ આવે છે અહીં પ્રેમીની યાદમાં તડપતી પ્રિયાની લાગણીઓ વ્યક્ત થઈ છે. ગીતકાર કહે છે કે

સપનામાં આવી તું કેમ સતાવે, તારી યાદમાં મને નિંદરુ ન આવે

વળી અહીં ફરિયાદની સાથે મીઠી મૂંઝવણ , મનની અકળામણ પણ છે ખરી..

એ કહે છે કે

આમ તને જોઈને મને રોષ બહુ આવે, પણ પાંપણ તો પ્રીતનું પાથરણું બિછાવે

મનડાના મંથનમાં કેમ તું મૂંઝાવે, તારી યાદ મારે મને નિંદરું ન આવે….

અવિનાશ વ્યાસની ગીત રચનામાં એવી ખૂબી છે કે એ પ્રિયતમ હોય કે પ્રિયતમાના ભાવ હોય, એ બંનેના ભાવ સાંગોપાંગ નિરૂપે છે. કેવી રીતે આવા ભાવ એમના મનમાં ઉગતા હશે ?

હવે જ્યારે મિલનની અને વિરહની વાત આવે ત્યારે પ્રેમની દુનિયામાં જેમનું નામ અને સ્થાન અમર છે એવી રાધા-કૃષ્ણની જોડી તો યાદ આવે જ અને રાધા-કૃષ્ણની કોઈપણ વાત તો કવિ, ગીતકાર, લેખકોની કેટલી માનીતી?

અવિનાશ વ્યાસે પણ રાધાના વિરહની વ્યથા અત્યંત ભાવવાહી રીતે શબ્દોમાં ઢાળી છે. રાધા એક એવું નામ કે જેના વગર કૃષ્ણ પણ અધૂરા લાગે એવી રાધાને એણે કેમ છોડી, ક્યારે છોડી એ પ્રશ્ન જ આમ જોવા જઈએ તો એટલે અસ્થાને છે કે સૌ જાણે છે કે ક્યારેય કૃષ્ણ મનથી તો રાધાથી અળગા રહી શક્યા જ નહોતા તો રાધાના દરેક શ્વાસની આવન-જાવન પર કૃષ્ણનું ય નામ હતું જ. સનાતન કાળથી અદેહી જોડાયેલા રહ્યા પરંતુ એ દૈહિક રીતે તો અલગ જ રહ્યા ને? પાસે હોવાના, નજરની સામે હોવાના, જરા હાથ લંબાવીને એને સ્પર્શી લેવાના સુખથી તો એ વંચિત જ રહ્યા ને?

રાધા-કૃષ્ણનો પ્રેમ જેમ અમર રહ્યો એમ એમના વિરહના સંજોગો પણ કાયમી જ રહ્યા. આવી રાધાની મનોસ્થિતિ, એની વેદના, વ્યાકુળતાને અવિનાશ વ્યાસે શબ્દોમાં અમર કરી છે.

કેમ રે વિસારી ઓ વનના વિહારી…
તારી રાધા દુલારી…

વગડાની વાટે હું વાટડીયું જોતી
ભુલ કીધી હોય તો હું આંસુડે ધોતી
વેગળી મુકીને મને મુરલી ધારી
તારી રાધા દુલારી

નિત્ય નિરંતર મુજ અંતરમા
તુજ વાજીંતર બાજે
કહે ને મારા નંદ દુલારા
હૈયું શેને રાજી

તારી માળા જપતી વનમાં
ભમતી આંસુ સારી

 

રાધાની વિરહ વેદનામાં પ્રેમનગરમાં વિહરતી સૌ પ્રેમિકાને પોતાની જ લાગવાની….. જો કે ઈચ્છીએ કે ભલે શબ્દોમાં આ ભાવ અજબ રીતે ઝીલાતો હોય પણ આવા સંજોગો કોઈના પ્રેમ આડે ન આવે.

May 25, 2020 at 7:07 am Leave a comment

‘દાવડાનું આંગણું’માં દેવિકાબેન ધ્રુવના કાવ્ય ‘શતદલ’નો આસ્વાદ

શતદલ પંખ ખીલત પંકજ પર,
હસત નયન જ્યમ શ્યામ વદન પર.
શત શત બુંદ સરક દલ વાદળ,
ભીંજત બદન નર નાર નવલ પર.
ઘનન ઘનન ગરજત નભમંડળ,
કરત ક્યાંક કલરવ ખગ તરુવર.
છલ છલ છલકત જલ સરવર પર,
નાચત મંગલ મયૂર મનોહર.
સર સર સૂર સજત દિલ મોહક,
ભૂલત ભાન વનરાવન ગોપક.
પલપલ શબદ લખત  મનભાવન,
ઝરત પ્રીત મન કરત પાવન.
લીલ રંગ ધરા ધરત અંગ પર,
સોહત સુંદર સદ્યસ્નાત સમ.
મસ્ત મસ્ત  બરસત અવિરત ઝર,
ઝુલત ઝુમત શતદલ મધુવન પર.

 

                                        – દેવિકા ધ્રુવ

“શતદલ” કવયિત્રી દેવિકા ધ્રુવની કવિતાનો આસ્વાદઃ રાજુલ કૌશિક

કાવ્ય એટલે શું? કોઇપણ ગુજરાતી ભાષાના વર્ગમાં ભણાવવામાં આવતું પદ્ય? એક રીતે જોઈએ તો આ વાત આપણને માટે એટલે સાચી લાગી કે સાવ નાનપણથી સ્કૂલમાં ગુજરાતીના વર્ગમાં ભણતા ભણતા કવિતાની ઓળખ થઈ. એક સાદી સમજ એવી હતી કે કાવ્યમાં છંદ, અલંકાર, માત્રામેળ, શબ્દમેળ અને ઘણા બધા નિયમો તો હોય જ..

પણ ક્યારેક અનાયાસે સાવ સરળતાથી સર સર વહી જતા શબ્દોમાં ય જે કાવ્યતત્વ હોય છે એ તો જ્યારે જાણીએ અને માણીએ ત્યારે જ એ સમજાય. આજે એક એવા જ સર સર વહી જતા શબ્દોમાં વહી જતું કાવ્ય માણવાનો અવસર મળ્યો.

હ્યુસ્ટન સ્થિત દેવિકા ધુવનું ‘શતદલ’ કાવ્ય સાવ સરળ, સહજ અને તેમ છતાં મનને સ્પર્શી જાય એવી રચના છે. કેટલાક કાવ્યો એવા હોય જેની સમીક્ષા જાણે શાસ્ત્રીય પધ્ધતિથી જ કરી શકાય. જ્યારે કેટલાક કાવ્યો એવા ય હોય જેનો આસ્વાદ દિલથી થાય. ‘શતદલ’ એવી જ રીતે દિલથી આસ્વાદી શકાય એવું કાવ્ય છે જે ધીમે ધીમે ખુલતી કમળની પાંખડીઓની જેમ ખુલે છે.

ઉઘડતી સવારે ખુલતા કમળને જોઈને જે પ્રફુલ્લિતા અનુભવાય એવી જ કોઈ અનુભૂતિ આ કાવ્યથી થાય છે. કાવ્ય પણ ઉઘડતી સવારની જેમ જ હળવે હળવે ઉઘડે છે.

શતદલ પંખ ખીલત પંકજ પર,
હસત નયન જ્યમ શ્યામ વદન પર.
શત શત બુંદ સરક દલ વાદળ,
ભીંજત બદન નર નાર નવલ પર.

પાણીના ઘેરા નીલા રંગ પર ખીલતા કમળને જોઈને પારણામાં પોઢેલા કૃષ્ણના શ્યામ ચહેરા પર હસી રહેલા નયનની ઝાંખી થાય એવી કેવી મઝાની કલ્પના ? ચહેરો તો હસે પણ આંખો ય હસતી હોય એ ચહેરો ય કેટલો વ્હાલસોયો લાગે ! આગળ વધતા કવયિત્રીએ વળી એક વાત વહેતી મુકી છે. અહીં પાણીથી તરબતર વાદળમાંથી અનરાધારે વરસતા વરસાદના બદલે બુંદે બુંદે સરકતી જળધારાથી ભીંજાતા નર નારીનું ચિત્ર જાણે તાદ્રશ્ય કર્યું છે જેમાં વાચક પણ ભીંજાતો હોય એવું અનુભવે.

ઘનન ઘનન ગરજત નભમંડળ,
કરત ક્યાંક કલરવ ખગ તરુવર.
છલ છલ છલકત જલ સરવર પર,
નાચત મંગલ મયૂર મનોહર.

હવેની પંક્તિઓમાં સાવ બે અલગ જ છેડાની વાત કરી છે અને તેમ છતાં જાણે એ એકમેકના પૂરક હોય એવું અભિપ્રેત છે. ચારેકોર ઉમટેલા ઘનઘોર વાદળોમાંથી ઉઠતી ગાજવીજની સામે વૃક્ષ પર બેઠેલા કોઈ પંખીનો કલરવ ક્યાં કોઈને સંભળાવાનો છે ? તેમ છતાં એ કલરવ ક્યાંકથી તો ઉઠ્યો જ છે અને એ સંભળાયો ય છે. એનો અર્થ એ કલરવની પ્રતીતિ ઝીલવાની બારીકી ય હજુ આપણામાં અખંડ છે અને બીજી મઝાની વાત તો અહીં એ જોઈ કે ઘનન ઘનન ગરજત, કરત કલરવ, છલ છલ છલકત , જલ, સરવર જેવા કાના-માત્રા વગરના શબ્દો પ્રયોજીને પણ એક લય ઉભો કર્યો છે.

સર સર સૂર સજત દિલ મોહક,
ભૂલત ભાન વનરાવન ગોપક.
પલપલ શબદ લખત મનભાવન,
ઝરત પ્રીત મન કરત પાવન.

ત્રીજા અંતરામાં દિલને મોહી લેવા એવા સૂરથી ભાન ભૂલતા વનરાવનના ગોપકોની વાત કરે છે ત્યારે વૃંદાવનના બદલે વનરાવન, શબ્દના બદલે શબદ જેવા તળપદી શબ્દપ્રયોગ યોજીને જ જાણે આંખ સામે ગોકુળ ખડું કરી દીધું છે અને જ્યાં ગોપની વાત આવે ત્યાં કૃષ્ણની હાજરી તો વર્તાવાની જ ને? એમનો સીધો ઉલ્લેખ નથી કર્યો તેમ છતાં પાવન પ્રીતની વાતથી એ અહીં છે જ એવી પ્રતીતિ તો થાય છે જ.

લીલ રંગ ધરા ધરત અંગ પર,
સોહત સુંદર સદ્યસ્નાત સમ.
મસ્ત મસ્ત બરસત અવિરત ઝર,
ઝુલત ઝુમત શતદલ મધુવન પર.

આમ જોવા જઈએ તો આ આખું કાવ્ય જ વરસાદી કાવ્ય બનીને ઉભર્યું છે. વરસી રહેલા અને વરસી ગયેલા વરસાદ અને એ પછીની લીલીછમ સદ્યસ્નાતા જેવી ધરતીનું મનોરમ્ય સૃષ્ટિનું વર્ણન જ આપણને મસ્ત મસ્ત કરી દે છે અને જ્યારે રાજી થઈને ઝૂલી રહેલા ફૂલોથી શોભી રહેલા મધુવનની વાત આવે ને ત્યારે તો આપણે પણ એક આહ્લાદક અનુભૂતિથી ઝૂમી ઉઠીએ…

આવા સાવ સહજ તેમ છતાં શબ્દોથી અનુભવી શકાય એવા લયબધ્ધ કાવ્ય માટે દેવિકાબેનને અભિનંદન.

May 18, 2020 at 3:25 pm 1 comment

શતદલ – આસ્વાદઃ રાજુલ કૌશિક

‘ દાવડાનું આંગણું’માં દેવિકાબેન રાહુલના કાવ્ય ‘શતદલ’નો આસ્વાદ

દાવડાનું આંગણું

શતદલ પંખ ખીલત પંકજ પર,
હસત નયન જ્યમ શ્યામ વદન પર.
શત શત બુંદ સરક દલ વાદળ,
ભીંજત બદન નર નાર નવલ પર.
ઘનન ઘનન ગરજત નભમંડળ,
કરત ક્યાંક કલરવ ખગ તરુવર.
છલ છલ છલકત જલ સરવર પર,
નાચત મંગલ મયૂર મનોહર.
સર સર સૂર સજત દિલ મોહક,
ભૂલત ભાન વનરાવન ગોપક.
પલપલ શબદ લખત  મનભાવન,
ઝરત પ્રીત મન કરત પાવન.
લીલ રંગ ધરા ધરત અંગ પર,
સોહત સુંદર સદ્યસ્નાત સમ.
મસ્ત મસ્ત  બરસત અવિરત ઝર,
ઝુલત ઝુમત શતદલ મધુવન પર.

હસત નયન જ્યમ શ્યામ વદન પર.
શત શત બુંદ સરક દલ વાદળ,
ભીંજત બદન નર નાર નવલ પર.
ઘનન ઘનન ગરજત નભમંડળ,
કરત ક્યાંક કલરવ ખગ તરુવર.
છલ છલ છલકત જલ સરવર પર,
નાચત મંગલ મયૂર મનોહર.
સર સર સૂર સજત દિલ મોહક,
ભૂલત ભાન વનરાવન ગોપક.
પલપલ શબદ લખત  મનભાવન,
ઝરત પ્રીત…

View original post 622 more words

May 18, 2020 at 3:17 pm

૧૯ -સદાબહાર સૂર

ગુજરાતી પદ્યનો વ્યાપ વિશાળ છે… ગીત, ગઝલ, કાવ્ય ,મહાકાવ્ય…. અને હાઈકુ.

માત્ર સત્તર અક્ષરોમાં જ રચાઈ જતા હાઈકુથી માંડીને ૧૮ પર્વના મહાકાવ્ય મહાભારત સુધી વિસ્તરેલો એનો વિશાળપટ છે .. કાવ્યમાં જાણે છંદ,પ્રાસ, અનુપ્રાસના બંધન છે પણ એવું લાગે કે જાણે ગીતનો ઉદ્ભવ તો કદાચ કોઈક પંખીના કલરવમાંથી, કુદરતના ખોળેથી, વરસતા વરસાદ, વહેતા ઝરણા કે નદીના ખળખળ પાણીમાંથી કે લહેરાતા પવનના સરસરાટમાંથી ય થયો હોઈ શકે.  ભાષાની ઉત્પત્તિ લયમાંથી થઈ હોવાનું મનાય છે. લયમાંથી શબ્દ, શબ્દમાંથી ગીત-સંગીત પ્રગટ્યા. ગીત અને ગીતના પ્રકારોનો સંબંધ લય અને ઢાળ સાથે તો હંમેશનો રહ્યો છે. મોટાભાગે લોકભોગ્યની કક્ષાએ ગીતો, લોકગીતોને મુકી જ શકાય પરંતુ એથી કરીને ગીતકારને કવિ કહી શકાય ?

અન્ય માટે તો ઝાઝી જાણકારી નથી પરંતુ એવું કહેવાય છે કે અવિનાશ વ્યાસને કવિઓએ કવિ માન્યા નથી. કદાચ અવિનાશ વ્યાસને મળીએ તો એ પણ પોતાને ગીતકાર-સંગીતકાર તરીકે જ ઓળખાવતા હશે પણ તેથી શું થયુ? ગીતો તો હ્રદયની ભાષા છે અને એ કોઈપણ ઊર્મિશીલ વ્યક્તિના હ્રદયમાં પાંગરી શકે અને એટલે જ અવિનાશ વ્યાસના ગીતો ય જાણે શબ્દોમાં મઢેલું સંગીત સાંભળતા હોય એમ એ આપણા ભીતરને સ્પર્શ્યા જ છે ને?  એમના ગીતોના ભાવો આપણા મનને ભીંજવે છે તો ક્યારેક મનની લાગણીઓને રમાડે છે તો ક્યારેક પ્રણયોન્મત કરી દે છે.

આજે અવિનાશ વ્યાસના આવા પ્રણયના ગીતો વિશે વાત કરવી છે.

પ્રેમમાં ચકચૂર બે વ્યક્તિઓ વચ્ચે એક શબ્દ બોલ્યા વગર ક્યારેક આંખના ઈશારે પણ વાત થઈ જાય તો ક્યારેક એ નજરનું સંધાન જરા અમસ્તુ તુટે ને તો ય જાણે ઘણું બધુ અધૂરુ રહી ગયાનો અફસોસ થાય.

નજરના જામ છલકાવીને ચાલ્યા ક્યાં તમે?

જીગરને આમ તરસાવીને ચાલ્યા ક્યાં તમે?

જીવનને આંગણે આવેલી વસંત જાણે અકાળે મુરઝાઈ ચાલી હોય એમ અજાણતા થઈ ગયેલી ભૂલની સાવ ગળગળા થયેલા શબ્દો દ્વારા માફી ય માંગી છે અને કહે છે….

મારી થઈ ગઈ છે ભૂલ મને માફ કરો,

મેં તો આપ્યા છે ફૂલ મને માફ કરો પણ આમ પ્રણયના ફૂલ કરમાવીને ચાલ્યા તો ના જાવ.

આમ તો તમે પૂનમની રાત થઈને આવ્યા હતા, જીવન પ્રભાત બનીને આવ્યા હતા તો પછી એવી તે કઈ ભૂલ થઈ કે વિરહની આગ સળગાવીને ચાલ્યા ક્યાં તમે?

વાત બહુ સાદી છે. નથી એમાં કોઈ ભારેખમ શબ્દપ્રયોગો કે નથી કોઈ અલંકારના આડંબર પણ તેમ છતાં ય અધૂરી રહી જતી રાત અને એની વાત તો આપણા સુધી પહોંચે જ છે.

તો વળી નજરોથી થઈ જતી વાતની અધૂરપ ન રહી જાય એટલે ગીતકાર એને જરા જુદા શબ્દોમાં ઢાળીને ય એ જ વાત ફરી રમતી મુકે છે. . મઝાની વાત તો એ છે આ બંને ગીતો ધીર ગંભીર અવાજ ધરાવતા શ્રી મુકેશજી એ ગાયા છે.

ઘડી ઘૂંઘટ ઉઠાવો ને ઘડીક મુખ ઢાંકો,

કરો દિલબર જે કરવું હોય તે પણ નજર મારા તરફ રાખો,

નજરને કહી દો કે નિરખે ન એવું નાહકનું દિલ કોઈનું પાગલ બને છે,

અમથી જિગરમાં આંધી ચડે છે ને આંખો બિચારી વાદળ બને છે

મશહૂર છે મહોબ્બત તમારી ને આપ પણ મશહૂર છો

અફસોસ કેવળ એટલો કે તમે પણ દૂર છો.

આ એક ગીતમાં જ બે સાવ અલગ વાત કરી છે અને તેમ છતાં એકમેકથી પૂરક પણ એટલી જ છે. સનમને જે કરવું હોય એ કરે પણ નજર તો મારા તરફ જ રાખે…વળી પ્રેમમાં ય શરતો કેટલી મઝાની? નજર તો નજર સામે જ હોવી જોઈએ પણ પાછું એવી રીતે નજરસંધાન નહીં કરવાનું કે જેમાં કોઈનું દિલ પાગલપનની હદે પહોંચે.

હવે આવા ગીતો સાંભળીને અવિનાશ વ્યાસ જેવા ગીતકારને કવિઓ કવિ ન માને તો પણ શું ફરક પડ્યો. કદાચ એમના ગીતો કોઈપણ કવિ કરતાંય મારા તમારા જેવા પ્રત્યેક સુગમ સંગીતના ચાહકોના દિલના તળ સુધી વધુ પહોંચ્યા છે.

May 18, 2020 at 7:07 am

૧૮ – સદાબહાર સૂર-

આ વિશ્વમાં જો કશું પણ શાશ્વત હોય તો એ છે પંચમાહાભૂતનો મૂળ નિયમ. ઈશ્વરસર્જિત ઘટનાઓની રૂખ ક્યારેક બદાલાશે પણ મોટાભાગે પાણી, હવા, ધરતી, ગગન તો શાશ્વત છે અને રહેશે કારણકે એ ઈશ્વરના સર્જન છે જ્યારે ભાષા એ માનવનું સર્જન છે એટલે આપણે કહીએ છીએ એમ બાર ગાઉએ બોલી ય બદલાશે. માણસે કહેલી વાતોના સૂર પણ બદલાશે. માનવ સંબંધો બદલાતા આવ્યા છે એટલે એ સંબંધો વિશેની અભિવ્યક્તિ ય બદલાશે. માનવ સંબંધો પર લખાયેલી વાતો કે કાવ્યો પણ કોઈ નવા સ્વરૂપે આપણી સમક્ષ આવશે.

હા, એક વાત નિશ્ચિત કે જીવન કે સંબંધો એ વાસ્તવિકતા છે જ્યારે એના વિશે લખાયેલી વાતો કલ્પનાભરી છે. એમાં લાગણીના નવરંગ ઉમેરાયા છે એટલે એને શક્ય હોય એટલી સોહામણી બનાવી શકાય છે.

સોહામણી શબ્દથી યાદ આવ્યું અવિનાશ વ્યાસનુ સદાય કંઠે રમતું પેલું ગીત..અવિનાશ વ્યાસે તો  પોતાના ગીત, ગરબામાં આખેઆખા કુટુંબમેળાને અલગ, અનોખા અંદાજે પરોવી લીધા છે. ક્યાંક ખાટા, ક્યાંક મીઠા તો ક્યાંક તૂરા લાગે એવા સંબંધોને એવી તો સરસ રીતે શબ્દોમાં વણી લીધા છે કે જાણે એક કન્યાના હ્રદયના ભાવોમાંથી જ ક્યાંક ગીતકારનો જન્મ ન થયો હોય?

યાદ છે ને આ ગીત? જાણવા જેવી વાત તો એ છે કે આ ગીત તેમના પત્નીએ પણ ગાયું છે. શબ્દ અને સંગીતની સાથે સ્વર પણ ઘરનો જ હોય એ તો કેવી મઝાની વાત !

મારી વેણીમાં ચાર ચાર ફૂલ, અંબોડલે સોહે સોહામણી ઝૂલ.

આ ચાર ચાર ફૂલમાં અવિનાશ વ્યાસની કલ્પના અત્યંત સરસ રીતે ખીલી છે. સાસરિયા પરત્વેની નારી સંવેદનાને ખુબીથી વ્યકત કરી છે. સાસુ, સસરા અને નણંદની લાક્ષણિકતા એવી તો સરસ રીતે વ્યક્ત કરી છે કે આ નારીનું સંસારચિત્ર આખું ઉપવન જ ભાસે અને એમાં ય તો રાતરાણીની જેમ મહેંકતા પતિની વાતથી તો જાણે એ અત્યંત મહેંકી ઉઠે.

ચોથું ફૂલ જાણે મારા હૈયાના હારનું, જાણે પેલું રાતરાણી ફૂલ

દિવસે ના બોલે એ મોટાના માનમાં, રાતડીએ બોલે બૂલબૂલ…….

સંસાર માંડતી પરણેતર માટે સાસરિયાની કલ્પના ય સાવ અવનવી હોય. એના સંસારના સંબંધોમાં તો ફૂલો ય છે તો સાથે કાંટા પણ તો છે જ પણ અહીં ગીતકારે સંભળાવા કદાચ અઘરા લાગે એવા સંબંધોને પણ કેવા મઝાના શબ્દોથી સોહાવ્યા છે? સસરાજીને મોગરાના ફૂલ સાથે સરખાવીને ઘરના ઓરડા જ નહીં ઘરસંસારને પણ મઘમઘમતો કરી દીધો છે. સાસુજીને સૂરજમુખીના ફૂલ જેવા કહીને એમની પ્રકૃતિની જાણે સાવ સાચૂકલી વ્યક્ત કરી છે. આખો દિવસ પોતાની મસ્તીમાં મશગૂલ એવી નણદીને ચંપાના ફૂલ સાથે સરખાવીને સંસારવાડીને મહેકાવી દીધી છે અને એમાંય સૌથી પ્રિય એવા પતિની વાત તો જ્યારે કરી છે ને ત્યારે ગીતકારની કલ્પનાને દાદ આપ્યા વગર નહીં જ રહેવાય. આખો દિવસ ક્યાંય ન દેખાતું પેલા રાતરાણીનું ફૂલ રાત પડે કેવું મહેંકી ઉઠે છે? બસ એવી જ રીતે દિવસ આખો માનમાં ને ભારમાં રહેતા પતિદેવ રાત પડે કેવા ખીલી ઉઠે છે? કેવી રોમાંચભરી કલ્પના?

કવિના હ્રદયના ખૂણામાં કુમાશ, ઋજુતા તો હોવાની જ એ આવી રચનાઓથી આપણે અનુભવી શકીએ છીએ. આ કુમાશ કે ઋજુતાની સાથે એનામાં રહેલી નટખટવૃત્તિનો ય ક્યાંક પરિચય થઈ જાય એવી રચનાઓ પણ અવિનાશ વ્યાસે કરી જ છે.

એ આ વિચારને વળી એક નવી અને જરા જુદી રીતે પણ વ્યક્ત કરે છે. સાસરામાં ભલેને સૌ સરસ જ છે પણ એથી શું?

આખો દિ કંઈ એમની સાથે થોડો વિતાવાય?

પરણીને સાસરે ગયેલી એ કન્યાને પોતાના પતિને મળવાના કેવા કેવા ઓરતા હોય? આખો દિવસ માનમાંને ભારમાં રહેતા પતિદેવને મળવાની આતુરતા ય કેટલી હોય પણ ઘરમાં હાજર સાસુ-નણંદથી છાના મળવું ય કેવી રીતે? કદાચ એ ઇચ્છે અને મથે તો ય એના પગના ઝાંઝર તો ચાડી ખાવાના જ છે..અને પગના પાયલ તો એ નવી નવેલી વધૂના અંગે શોભતું એક ઘરેણું છે એને કાઢી પણ કેવી રીતે શકાય અને પતિને પામી પણ કેવી રીતે શકાય એની એ મીઠી મૂંઝવણ માટે ગીતકાર પાસે મસ્ત મઝાના શબ્દો છે…

“છાનું રે છપનું કંઈ થાય નહીં, થાય નહીં

ઝનકે ના ઝાંઝર તો ઝાંઝર કહેવાય નહીં.

એક ઘાયલ ને પાયલ બે છૂપ્યા છૂપાય નહીં,

ઝાંઝરને સંતાડી રાખ્યું રખાય નહીં….

અવિનાશ વ્યાસ પાસે જાણે એક જ સિક્કાની એક જ નહીં અનેક બાજુઓ છે. એક વ્યક્તિના અનેક ભાવોની અભિવ્યક્તિ છે. એમની રચનાઓમાં કદાચ મીઠી ફરિયાદો હશે પણ આક્ષેપ નથી. સાવ સહજ રીતે કહેવાઈ જતી મનની વાતો છે.

આપણને એવા સર્જકો ગમે છે જેમની રચના ક્યાંક આપણી લાગણીઓની સાવ નજીક લાગે. જે આપણા મનને, આપણી ભાવનાઓને દર્પણની જેમ ઝીલતી હોય. અવિનાશ વ્યાસની રચનાઓમાં આવી સીધી સાદી નારીના મનની વાત, છલકાતી લાગણીઓ આબાદ ઝીલાતી જોઈ શકાય છે ત્યારે આપોઆપ સમજાઈ જાય છે કે કેમ અવિનાશ વ્યાસ કોઈના ય ઘરનો ઉંબરો વળોટીને એમ ના ઘર સુધી આટલી સરળતાથી પહોંચી શક્યા છે.

May 11, 2020 at 2:02 pm

૧૭ – સદાબહાર સૂર-

અવિનાશ વ્યાસે પ્રિયા-પ્રિતમને જ નહીં પતિ-પત્નીથી માંડીને જાણે આખેઆખા કુટુંબમેળાને, પરિવારના સ્નેહને એમની રચનાઓમાં સાંકળી લીધા છે. એક નારીની સંવેદનાઓને એમણે આબાદ ઝીલી છે.

સમય બદલાયો છે. સંવાદિતા કદાચ ખોરવાઈ છે એવા સમયમાં અવિનાશ વ્યાસની એ રચનાઓ સુખની, સ્નેહની ઝાંખી કરાવે એવી છે.

આજે એવી કેટલીક રચનાઓને યાદ કરવી છે.

સુરેશ દલાલ કહેતા કે, “ આપણે કોઈ પણ  કલાકારને એની સમગ્રતામાં મૂલવવા જોઈએ. પ્રભુલાલ દ્વિવેદી કે રઘુનાથ બ્રહ્મભટ્ટ હોય તો એમની ગીતસૃષ્ટિને નાટ્યકારની સૃષ્ટિ તરીકે જોવી જોઈએ. અવિનાશ વ્યાસ કે નીનુ મઝુમદારની ગીતસૃષ્ટિને સંગીતકારની ગીતસૃષ્ટિ તરીકે જોવી જોઈએ.  પ્રજામાં આવા વ્યાપકપણે પહોંચેલા કવિઓને વિવેચકોએ હંમેશા અવગણ્યા છે અને સાવકી આંખે જોયા છે. જ્યારે આપણે કોઈની અવગણના કરીએ છીએ ત્યારે કશુંક આપણે જ ગુમાવીએ છીએ. અવિનાશ વ્યાસના ગીતોને આવા સાક્ષરો સાચવે કે ના સાચવે પ્રજા તો ક્યારની ય એમના  ગીતોને કંઠમાં સાચવીને બેઠી છે.”

આજે તો સુરેશ દલાલ કે અવિનાશ વ્યાસ બંનેમાંથી કોઈ હયાત નથી પણ સુરેશ દલાલે કહેલી આ વાત આજે પણ એટલી જ સત્ય સાબિત થઈને રહી છે.

દરેક સંબંધ એક સમજ આપે છે. આ સંબંધને ઉજાળતી રચનાઓ શાબ્દિક નહીં પણ હાર્દિક બનીને હ્રદયને કે માર્મિક બનીને આપણા મનને સ્પર્શે છે.

કહેવાય છે કે કોઈપણ પરિણીતા માટે એના સંસારમાં આજ સુધીનો સાચવવો અઘરો લાગતો સંબંધ છે સાસુ સાથેનો-નણંદ સાથેનો.. પણ જો  ભાભી અને નણંદ વચ્ચે જો સુમેળ હોય તો એક વિશિષ્ટ સંબંધ સ્થપાય અને સખી જેવો ભાવ સ્થપાય.

આજના સમયમાં તો જો કે કોઈ પણ યુવતિને વરણાગી થવાનું કહેવાની જરૂર પડે એમ છે જ નહીં પરંતુ જ્યારે ૧૯૪૮ના સમયમાં આ ગીત લખાયું અને ગવાયું હશે ત્યારના સમયની કલ્પના કરીએ તો આ સંબંધ એકદમ સુમધુર ભાસે કારણકે એ સમયે તો અમથો ય આ સંબંધ સ્ત્રીસહજ ઇર્ષ્યા અને ખટપટથી વગોવાતો આવ્યો હતો. આ ગીતમાં નણંદની મીઠી ટકોર, થોડી સખીભાવની ઝલક ભાભીને જ નહીં સૌને સાંભળવી ગમે એવી છે.

ભાભી તમે થોડા થોડા થાવ વરણાગી,

ઓ ભાભી તમે થોડા થોડા થાવ વરણાગી.

નવી ફેશનની ધૂન બધે લાગી

ઓ ભાભી તમે થોડા થોડા થાવ વરણાગી….

હવે મઝાની વાત તો એ છે કે એ સમયના સુખ્યાત સંગીતકાર રોશનજીને ‘ગુણસુંદરી’નું આ ગીત તો એટલી હદે ગમી ગયું કે એ પછીના ત્રણ વર્ષે / ૧૯૫૧માં બનેલી ફિલ્મ ‘ મલ્હાર’ના ગીતની ધૂન ભાભી તમે થોડા થોડા થાવ વરણાગી પરથી તૈયાર કરી…

“ બડે અરમાનોં સે રખ્ખા હૈ બલમ તેરી કસમ, પ્યાર કી દુનિયામેં યે પહેલા કદમ…”

એનો અર્થ એ થયો કે આપણા જેવા સુજ્ઞ શ્રોતાઓને જ નહીં ઉચ્ચ કોટીના સંગીતકારોના મનને  પણ અવિનાશ વ્યાસની રચનાઓ સ્પર્શી જતી.

અવિનાશ વ્યાસે આ સંબંધને વધુ મધુરો બનાવતી સામે વળતી એક ગીત રચના કરી જેમાં ભાભીને વરણાગી અર્થાત સ્ટાઈલિશ બનવા કહેતી નણંદને ભાભી વળતા જવાબમાં કહે છે.

આજ મારી નણદીએ મેણું માર્યું

ભાઈ ખોવાઈ ગયો ભાભીના આવતા

બોલ્યા નણંદબા નૈનો નચાવતા

ઘરમાં બધુ થાય મારી ભાભી ધાર્યું …..

સ્નેહલ સમીરભર્યું કામણ તો એવું કર્યું

વહાલભરી બહેન કેરું સગપણ હાર્યું..

એવું મારી નણદીએ મેણું માર્યું ….

આગળ કહ્યું તેમ એ સમય એવો ય નહોતો જેમાં ભાભી-નણંદમાં જરાપણ સખ્ય હોય એવા સમયમાં આવા નવા અંદાજમાં સંબંધને પ્રસ્થાપિત કરવાની વાતને તો વધાવી જ લેવાની હોય ને?

વળી કોઈ નણદી એવી પણ હોય જે પરણીને આવેલી ભાભીને આ નવા ઘરમાં, સાસરવાસમાં કેવી રીતે રહેવું એ હળવી ટકોરે સમજાવે..

‘મારા ભાભી તમે રહેજો તમારા ભારમાં..

પ્રેમ કેરા પંથમાં કહ્યાગરો કંથ મળ્યો

હવે સમજુ થઈ રહેજો સંસારમાં

પ્રેમ કેરી મર્યાદા જીરવીને જાણજો

ઊઘાડું માથું રાખી ઘૂંઘટડો તાણજો

બહુ ઘેલાં ન થાશો ભરથારમાં

વરઘેલાં થોડાં થોડાં ઘરઘેલાં ઝાઝા

રાખીને રહેજો ભાભી સાસરની માઝા

બહુ શોભે ન ગળપણ કંસારમાં ઓ ભાભી તમે મારા ભાભી તમે રહેજો તમારા ભારમાં

વાત બહુ જ સીધી સાદી છે પરંતુ એ વાતોને થોડી ટીખળ, થોડી સમજણમાં ઢાળીને કહેવાની રીત અનોખી છે.

ભાભી નણંદની જેમ અવિનાશ વ્યાસે પરિવારના બીજા એવા અઘરા લાગતા સંબંધોને પણ અવિનાશ વ્યાસે પોતાની રચનાઓમાં વણી લીધા છે જેની વાત હવે આગળ કરીશું.

May 4, 2020 at 5:05 pm

Older Posts


Blog Stats

  • 131,319 hits

Recent Posts

rajul54@yahoo.com

Join 128 other followers

દેશ – વિદેશ ‘પ્રવાસ વર્ણન’

Posts filed under ‘પ્રવાસ વર્ણન’

ફિલ્મ રિવ્યુ –

Posts filed under ‘- film reviews -’ https://rajul54.wordpress.com/category/film-reviews/

Categories

“ગુજરાતી બ્લોગર્સ/બ્લોગ રીડર્સ ગ્રુપ”

"http://groups.google.co.in/group/gujblog" target="_blank">ગુજરાતી બ્લોગર્સ/બ્લોગ રીડર્સ ગ્રુપ

Flag counter

free counters

Calender

June 2020
M T W T F S S
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930  

Disclaimer:

© અહીં રજૂ કરેલ કૃતિઓના કોપીરાઇટ્સ-હક્કો જે તે રચનાકારના પોતાના છે. આ બ્લોગ પર અન્ય કવિઓની જે રચનાઓ પોસ્ટ કરી છે, એને લીધે જો કોઇના કોપીરાઇટનો ભંગ થયેલો કોઇને લાગે અને મને જાણ કરવામાં આવશે, તો તેને સત્વરે અહીંથી દૂર કરીશ. પણ મને આશા અને શ્રદ્ધા છે કે સૌ સર્જકો અને પ્રકાશકો તેમ જ તેમના વારસદારો ગુજરાતી ભાષાના પનોતા સંતાનોને માટે વિશ્વ-ગુર્જરી સમાજમાં સભાનતા કેળવવાના આ નિસ્વાર્થ પ્રયત્નોને હૃદયપૂર્વક ટેકો આપશે અને બીરદાવશે. ۞ Disclaimer : This blog is not for any commercial purposes. The entries posted on this blog are purely with the intention of sharing personal interest in gujarati literature/sahitya without any intention of direct or indirect commercial gain. Locations of visitors to this page


મારી બારી

દીપક ધોળકિયા

દાવડાનું આંગણું

ગુજરાતી ભાષાના સર્જકોના તેજસ્વી સર્જનોની અને વાચકોની પોતીકી સાઈટ

"બેઠક" Bethak

વાંચન દ્વારા સર્જન -બેઠક

શબ્દોને પાલવડે

સ્વરચનાઓનો સંચય મારા શબ્દોના પાલવમાં

વિનોદીની..

મારી કવિતાઓ અને રચનાઓ નો બ્લોગ.. વિનોદીની

ધર્મધ્યાન

અલ્પમતિ વિજય શાહની ધર્મવાતો, ધર્મ સમજણ અને ધર્મ ધ્યાન્..

Banshari Banine

Krishna Bhajans and other poetry

રાજુલનું મનોજગત

“Languages create relation and understanding”

Kalyanshah

Ahmedabad based photographer. Owner at Pixel Planet.

વિજયનુ ચિંતન જગત

મને ગમતી વાતો અને મારી સર્જન પ્રવૃતિઓ...

મારુ વિચાર વિશ્વ

મારી આંખથી આકાશ કદી જોજે.....

સહિયારું સર્જન - ગદ્ય

એકથી વધુ લેખકો દ્વારા થતાં લઘુ નવલકથા કે લઘુકથા જેવાં સહિયારા ગદ્ય સર્જનનો પ્રથમ બ્લોગ!