Author Archive

પત્રાવળી–૫

 

 

સ્નેહી બહેનો,

નીનાબહેન અને દેવિકાબહેને ‘આથમણી કોરનો ઉજાસ’ પ્રગટાવીને પુસ્તકરૂપે ફેલાવ્યો ત્યારે જ મારા ધ્યાનમાં આવેલું કે આ બે બહેનપણીઓ વચ્ચે જ પત્રવ્યવહાર થયાં કરે તે જ રીતે થોડા વધુ જણાં એમાં ભેળાં થાય તો આ સાહિત્યસ્વરૂપ – પત્રવૃક્ષ –ને વધુ પત્રો કહેતાં પાંદડાં ફૂટે !! એટલે મેં તો મારા સ્વભાવ મુજબ સૂચન કરીને મૂકી દીધું કે તમે સૌ મળીને આનો ફેલાવો કરો.

પાંદડાંને પવન મળે તો જે ધ્વનિવૈવિધ્ય પ્રગટે છે તે માણ્યું છે કદી ? ઉનાળાની મોડી રાતે લીમડો એનો રેશમિયો ધ્વનિ ફેલાવતો હોય ત્યારે આસપાસમાં સૂવાનો મજો પડી જાય છે. એવી જ રીતે ખખડધજ પીપળો રાતે પવનમાં પાંદડાંને મુખરિત કરે છે ત્યારે કોઈ બાળક ખડખડ હસતું હોય તેવું સંભળાય છે ! ને દિવસે તો એની લાં….બી ડાંડલીથી જોડાઈને લટકતાં પાંદડાં એકબીજાં સાથે અથડાતાં અથડાતાં એક ચિત્ર ઊભું કરે છે જેમાં મારા જેવાને તો ગીતાના ગાયકે પ્રશંસેલો એ વૃક્ષરાજ હાથતાળી આપતો દીસે !!

પતરાળી નામથી ઓળખાતી આપણી દેશી થાળીમાં જમવાનું પણ માહાત્મ્ય છે. દક્ષિણનાં રાજ્યોમાં આજે પણ પાંદડાંની થાળીને બહુ મહત્ત્વ મળેલું છે. કેળનાં લાંબાં, લીલાંછમ્મ ને આંખને શાતા આપનારા રંગનાં પાનમાં જમ્યાનો આનંદ માણવા રેખો છે. પણ પતરાળી તરીકે ઓળખાતી આપણી થાળી એટલે કેસૂડા/ખાખરાના ઝાડનાં ગોળાકાર પાંદડાંની સળીઓથી ગુંથાયેલી થાળી ! પત્ર+આવળી. આવળી એટલે હાર, પંક્તિ, પરંપરા. એટલે કે, પાંદડાંને એક પરંપરિત રૂપ આપીને યોજાયેલી આકૃતિ.

હવે, તમારા આ પત્રોને મેં આપેલા નામ બાબત કહું તો ‘પતરાળી’માં જેમ ઘણાં પાન ગોઠવાયાં–ગૂંથાયાં હોય છે તેમ આ નવી પત્રશ્રેણીમાં પણ એકથી વધુ લેખકો અને એકથી વધુ, અનેક વિષયોનો સમાવેશ થવાનો છે…..ને વળી થાળીમાં પીરસાતાં ભોજન–વ્યંજનોનું રસરૂપ–વૈવિધ્ય પણ સૌનું ધ્યાન ખેંચવાનું છે તે મજાની બાબત બની રહેશે જોજો !     

પત્ર એટલે જેમ પાંદડું તેમ જ તમે લોકોએ કહ્યું તેમ, લખાનારો ને ગંતવ્યે વંચાનારો પત્ર પણ. પત્રને આમ તો બે સ્થાનો હોય છે. એક તેના લખનારવાળું ને બીજું એના વાંચનારવાળું. જોકે આ તો કોઈ પણ કલાને લાગુ પડે છે. સર્જક અને ભાવક આ બન્ને પાસાં કલાને માટે અનિવાર્ય છે પણ પત્રમાં ટપાલી એ પણ એક જરૂરી પરિમાણ હોય છે ! ટપાલીનું એક જમાનામાં જે સ્થાન હતું તે તો સ્વજન જેવું હતું ! ટપાલી સૌનો વહાલો હતો.

પત્ર એક એવો અરીસો છે જેમાં વાંચનારને લખનારનો ચહેરો દેખાય છે….કહું કે, વંચાય છે !!

આજના જમાનામાં તો હવે આ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ માધ્યમોએ અનેક સ્વજનોને ઘેર બેસાડી દીધાં છે ત્યારે ટપાલીની ગેરહાજરીમાં પણ તમે બહેનોએ આ પત્રશ્રેણીને મહત્ત્વ આપીને એને સૌની વચ્ચે છુટ્ટી મૂકી દેવાનું ધાર્યું છે ત્યારે તમને સૌને અભિનંદનો આપવાં જ રહ્યાં.

આજે તો આટલું જ. 

લિ. જુભાઈ.

– જુગલકીશોર વ્યાસ

Advertisements

જાન્યુઆરી 21, 2018 at 12:38 પી એમ(pm) 1 comment

પત્રાવળી-૩ અને ૪

પત્રાવળી-૩

રાજુલબેન,

વાહ, વાહશબ્દોની સંગે સાહિત્યનો રંગખૂબ ગમ્યુંતમે તો સૌથી પ્રથમ અને શીઘ્ર પ્રતિભાવકએટલું  નહિ રસપ્રદ અને  સાચા સાહિત્યિક મિત્ર રીતે પ્રોત્સાહિત કરવા માટે પહેલાં તોઆભારના,ના,નાજવા દઈએ   ભાર.  લોઆટલું લખતામાં તો વાતના સંદર્ભમાં ગનીદહીંવાલાનો એક  શેર યાદ આવ્યો.
ઘણું ભારણ છે જીવનમાં છતાં એક બોજ એવો છેઉપાડો તો સહજ લાગેઉતારો તો વજન લાગે!

 પણ શબ્દોની અમરતા  નેગમે ત્યારે ઝબૂકી જાય..

હાતો આપણે વાત કરતા હતા દ્વિઅર્થી કે અનેક અર્થવાળા શબ્દોરોજબરોજના શબ્દોથી શરુઆત કરું તો પહેલાં ધ્યાનમાં આવે છે જીવનની અનિવાર્ય જરૂરિયાત પાણીની..

પાણી’ શબ્દના કેટલાં બધા અર્થ?

.પીવાનું પાણી,.તાકાત.( જોઈએ કોનામાં કેટલું પાણી છે?) ટેકપ્રતિજ્ઞા,નરમ વસ્તુ,શરાબ,આંસુ

વગેરેશબ્દકોષમાં તો અધધધદોઢ્સોથી વધુ અર્થો આપ્યાં છેએમાં પણ જો ’ ને રસ્વઈ કરોએટલે કે ‘પાણિ’ લખો તો પાછા એના અનેક અર્થપણ મને મઝા પડી  વાતમાં કે જ્યારે  પાણીશબ્દ વાક્યમાં વપરાય છે ત્યારે બધાને તરત સમજાઈ જાય છે કેસામેની વ્યક્તિ શું કહેવા માંગે છેજુઓ રહ્યા કેટલાંક ઉદાહરણોઃ

કેવું પાણી ફેરવી નાંખ્યુ.=નકામુ કરી નાંખ્યું
 પાણીપાણી થઈ ગયો.=પીગળી ગયો.
ઊંડા પાણીમાં ઉતરવું=જોખમ લીધું.
આંખમાં પાણી આવી ગયા.=આંસુ આવી ગયા.
પછી તો એણે એવું પાણી ચડાવ્યુ..=જુસ્સો
ટાઢે પાણીએ ખસ કાઢી=બારોબાર પતાવી દેવું
એણે તો પેલાનું પાણી ઉતારી દીધું.=અભિમાન હેઠું પાડવું.
તે દીથી મેં પાણી મૂકયુંપ્રતિજ્ઞા કરવી.
પાણીથી યે પાતળો છે  તો=અતિ કંજૂસ
મેં લોહીનું પાણી કર્યું=ખૂબ મહેનત કરી.
એના પેટનું પાણી નથી હાલતું=ઠંડક હોવી.
જોઈ લઈશું એનામાં કેવું પાણી છે તેશૌર્ય,હિંમત હોવી..
અરે બાપ રેલખવા બેઠી તો કેટલાં અર્થો મળી ગયાંઆભાર જુગલભાઈનો કે તેમણે આવું કંઈકલખવા તરફ ધક્કો (મનગમતોલગાવ્યોઅરે હાંતેમનો ખાસ આભાર તો એ કે, પત્રશ્રેણીના પ્રથમ પુસ્તકને વાંચીને તરત જ આ સર્જનાત્મક પ્રવૃત્તિને પોરસાવી. તેમાંથી મને સુંદર બે શબ્દો મળ્યા..પત્રાવળી અને શાબ્દિક વિડીઓ.

રાજુલબહેન, આ લખી રહી છું ત્યારે, આ ક્ષણે મારા ઈમેઈલનો ઘંટ વાગ્યો. જરા વાર અટકાવીને જોયું તો આપણી આ પત્રાવળીની જ વાત ટેલીપથીની જેમ (હાલ ભારતથી) સખી નયના પટેલની કલમમાં પડઘાઈ! તો આજે એની પણ વાનગી આ પત્રાવળીમાં પીરસી દઉં છું, હોં ને?
ચાલોઆજે આટલું .

દેવિકા ધ્રુવ

પત્રાવળી 

પ્રિય દેવી,

તારા તથા રાજુલબહેનના ‘ શબ્દ ‘ વિષેના ખૂબ જ સરસ વિચારો વાંચ્યામઝા આવી.

‘ એક કરતાં બે ભલાબે કરતાં ચાર… એ કહેવત મુજબ વધુ મિત્રો સાથે વિચારોની આપલે કરવાનો આ નવતર પ્રયોગ પણ ગમ્યો.

જુગલકિશોરભાઈએ યોજેલો ‘ પત્રાવળી ‘ શબ્દ ખૂબ જ પસંદ પડ્યોસુરતી છું ને એટલે પ્રથમ વિચાર પત્રાવળીનો અપભ્રંશ શબ્દ ‘ પતરાળી ‘ યાદ આવ્યોઆપણે નાના હતાં ત્યારે લગ્નનું જમણ પતરાળીમાં જ થતું ને ?

પતરાળીમાં જેમ વિવિધ વાનગીઓ હોય તેમ વિવિધ વિષયો પર અંગત વિચારોની વાનગી પત્રાવળીમાં પીરસવાની અને માણવાની મઝા જ આવે ને ?

આવા શબ્દો પર વિચાર કરતાં કરતાં મને યાદ આવી ગઈ એક જૂની વાત મેં સાંભળી હતી તે ! પત્રના ઘણા અર્થો થાયતેમાંનો એક એટલે પાંદડુંખાખરાના વૃક્ષના પાંદડામાંથી બનતી ‘ પત્રાવળી=પતરાળી ‘.

પત્ર એટલે કોઈને સંબોધીને લખેલી વાતો– જેવા જેના સંબંધો તેવી ભાતિગળ વાતો !

વાહઆ જ રીતે લખતાં લખતાં શબ્દો આવતા જાય અને આપમેળે ખૂલતા જાય……..

જેમ કે ‘ સંબંધ ‘ શબ્દ આવ્યો અને કેટકેટલાય સંબંધો યાદ આવી ગયા ! સમ્‍ – બંધજેમની સાથે બંધન ન લાગે છતાંય સંકળાયેલા હોઈએબે જાતનાં સંબંધોએક સગપણને લીધે મળેલો અને બીજો કોઈને કોઈ વજૂદથી નજીક આવી ગયા અને શરૂ થાય સંબંધપછી તેને જાળવાસંભાળવાકાળજીથી સાચવવાબરાબરને ?

ચાલઅહીં અટકું નહીં તો પ્રવચન શરૂ  થઈ જશે.

હવે પ્રવચન પર વાંચવા છે તારા, રાજુલબહેનના અને કોઈ અન્ય જોડાય તો તેના વિચારો.

નીનાની યાદ

જાન્યુઆરી 14, 2018 at 12:50 પી એમ(pm) 1 comment

પત્રાવળી-૨

 

પત્રાવળી-(૨)

દેવિકાબેન

ખુબ સુંદર શરૂઆત છે. 

શબ્દ એક, એની સાથે સંકળાયેલા સંદર્ભ અનેક. શબ્દ એક, એના રૂપ અનેક. શબ્દની સાથે ગોફની જેમ ગૂંથાતા જતા એકમેકના લાગણીના તારથી જ તો આપણે અરસ-પરસને સાંકળી લઈને છીએને! 

માનવ જાત બોલતા શીખી ત્યાંથી જ ભાષાનો ઉદભવ થયો હશે કદાચ તમે કહ્યું એમ હોંકારા-પડકારાના ધ્વનિમાંથી અક્ષર પકડાયો હશે , અક્ષરમાંથી શબ્દો રચાયા હશે.

જેમ શૂન્યની શોધ થઈ ત્યાંથી આખે આખુ ગણિત શાસ્ત્ર રચાયું એમ ક્યાંક કોઇ પ્રથમ અક્ષર પકડાયો હશે અને એમાંથી શબ્દનું સર્જન થયું હશે. શબ્દો થકી ભાષાનો ઉદ્ભવ થયો હશે. અલગ અલગ લિપીમાં લખાયેલા અક્ષરોથી અલગ-અલગ ભાષાની ઓળખ સર્જાઇ. સંસ્કૃત, હિન્દી, ગુજરાતી, મરાઠી…..કેટલા નામ ગણવા

મનના વિચારોને અભિવ્યક્ત કરવા શબ્દ જેવું ઉત્તમ માધ્યમ સર્જાયુ. આપણા આખે આખા ભાવ જગતને પદ્ય સ્વરૂપે કે ગદ્ય સ્વરૂપે મુકીએ છીએ ત્યારે પણ સેતુ તો શબ્દો જ બની રહે છે ને!

ગુજરાતીની વાત કરીએ તો ગુજરાતી ભાષા કેટલી સમૃદ્ધ છે નહીં? એક શબ્દ પણ અનેક અર્થ આપી જાય છે. જરૂર છે સાચી જગ્યાએ સાચા અને યોગ્ય સંદર્ભમાં શબ્દ પ્રયોગની. શબ્દો માત્ર શાબ્દિક ન બની રહેતા માર્મિક બની જાય ત્યારે એ વધુ સ્પર્શે છે. 

આ શબ્દ માટે પણ શું કહેવું? અવાજ, ધ્વનિ, નાદ, સ્વર, બોલ, વચન. આમ જોવા જઈએ તો આ બધા જ શબ્દના પણ અર્થ એક છે પણ આ પ્રત્યેક શબ્દ પણ અલગ  સંદર્ભ સર્જે છે.

અવાજને આપણે ઘોંઘાટ સાથે સાંકળીએ છીએ. ધ્વનિને આપણે કાવ્ય સાથે સાંકળીએ છીએ તો નાદ શબ્દ આપણને કોઇ અલૌકિક વિશ્વ સાથે જોડી દે છે. સ્વર શબ્દ આપણને સંગીતની દુનિયામાં લઈ જાય છે. બોલ શબ્દ પણ વેણ કે મહેણાના સંદર્ભમાં લેવાય ત્યારે જરા આકરો નથી લાગતો?  તો વળી વચન શબ્દ પ્રતિબદ્ધતાનો સૂચક બની જાય છે.

આમ આ પ્રત્યેક શબ્દોના અર્થથી પણ એક અલગ ભાવ પ્રગટે છે.

ભાષાના કેટલાય શબ્દો મળીને શબ્દકોષ રચાયો અને એ અદ્ભૂત  સર્જને તો આજે મારા-તમારા જેવાને કેટલા નિકટ લાવી દીધા..

સાહિત્ય મિત્ર, એ પણ કેટલો સરસ શબ્દ ! તમારી સાહિત્યની સફરમાં મને મિત્ર બનવાનો ય આનંદ અનેરો છે. તો ચાલો, શબ્દોની સંગે સાહિત્યનો રંગ માણીશું

રાજુલ કૌશિક

 

જાન્યુઆરી 7, 2018 at 9:11 પી એમ(pm)

પત્રાવળી.

Patravali

પ્રિય સાહિત્યમિત્ર,

કેવું સંબોધન છે, નહિ?

પ્રિય’ વિશેષણ સાહિત્યને પણ લાગુ પડે છે અને મિત્રને પણ!  અને વળી જે સાહિત્ય થકીસાહિત્યનેમાટે અને સાહિત્યને લીધે  મિત્ર થયેલ છે તે  સાહિત્યમિત્ર  અર્થ પણ ખરો આવું કંઈક વિચારું  કેલખું ત્યારે ગુજરાતી ભાષાની સમૃદ્ધિ  અંતરમાં છલકાઈ ઊઠે છે અને શબ્દોનું ઐશ્વર્ય મનમાં મલકાઈઊઠે છેકદાચ  એટલે   કહેવાયું  હશે કેશબ્દ બ્રહ્મ છેઅવિનાશી અક્ષરોનો અર્ક છે.

આજે થાય છે કે, બસશબ્દનો  મહિમા ગાઉંમન ભરીને ગાઉંકારણ કેશબ્દ સાહિત્ય સર્જે છેચિત્રો દોરે છે.શબ્દ સંગીત રચે છેનર્તન કરે છે,શબ્દ શિલ્પ ઘડે છેકલાના હર રૂપમાં રમે છેશબ્દ સ્પર્શ છે,  હૈયાનો ધબકાર છેશબ્દ વિચારોની પાંખ છે અને ચિંતનની આંખ છેશબ્દ મનનો ઉમંગ છેતો અંતરનો તરંગ છે.

શબ્દ અભિવ્યક્તિનું અંગ છે અને અનુભૂતિનો રંગ છેશબ્દ આભની ઉંચાઇ છે તો સાગરની ગહરાઇ છે.
શબ્દ સૂરજનું તેજ છેચંદ્રનું  હેત છેશબ્દ સૃષ્ટિનો વિહાર છે અને વાણીનો વિકાસ પણ છે.શબ્દ અદભૂત વર્ણન છે, માનવીનું સર્જન છેબીજી રીતે કહું તોશબ્દ અહમથી સોહમની યાત્રા છે, ઈશ્વરની આરાધના છે. શબ્દ હૃદયનો આસવ છે અને પવિત્ર પ્રીતનો પાલવ છે.

તો સાહિત્યમિત્રઆવો અને મારી  શબ્દ સાધનામાં જોડાઈ તેના વિવિધ અર્થોનેઅલંકારોનેભાવોનેપ્રકારોનેસ્વરૂપોને સાથે સમજીને બિરદાવીએપ્રશસ્તિગાન ગાઈએ.

સૌથી પહેલાં તો એક  શબ્દના અનેક અર્થ થતાં હોય તેવાં શબ્દોને યાદ કરી લઈએ વાક્યલખતાની સાથે પ્રશ્ન ઉદભવે છે કેશબ્દની શરૂઆત ક્યારે થઈ હશેમને લાગે છે કેઆદિઅનાદિકાળથીસેંકડો વર્ષ પૂર્વે માણસના જન્મથી થતા હોંકારા અને હાવભાવમાંથી શબ્દનું સર્જનથયું હશે. જરૂરિયાત પ્રમાણે તેમાં વિકાસ થતાં વાણીનો ઉદભવ  થયો હશેખેર વળી એક લાંબીવાતહાલ તો વિવિધ અર્થવાળા શબ્દોને સંભારી લઈએ.

શું કહો છોદોસ્તજવાબની રાહ જોઉં ને?

 લિ. સહૃદયી મિત્ર,
દે.ધ્રુ

જાન્યુઆરી 5, 2018 at 2:55 એ એમ (am) 1 comment

હકારાત્મક અભિગમ- સત્યની પ્રતીતિ

"બેઠક" Bethak

શ્રીમંત ઐતિહસિક વ્યક્તિઓની યાદીમાં અમેરિકન ધનપતિ એન્ડ્રુ કાર્નેગીનું નામ આદરથી લેવાય છે. ડનફર્મલાઇન ( સ્કોટલેન્ડ)માં જન્મેલા કાર્નેગી તેમના માતા-પિતા સાથે  યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આવીને વસ્યા. મોટા થઈને યુનાટેડ સ્ટેટ્સની એક બોબીન ફેક્ટરીમાં સામાન્ય કામદાર તરીકે શરૂ થયેલી તેમની કારકિર્દી કાર્નેગી સ્ટીલ કંપનીની સ્થાપના સુધી પહોંચી હતી અને વિશ્વમાં ભારે નફો કરતા મહાકાય ઔદ્યોગિક એકમ તરીકે ઉભરી આવી હતી. કાર્નેગી સ્ટીલ કંપનીની સ્થાપના બાદ તેમનું નામ  અનેક “કેપ્ટન્સ ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રી” માંના એક તરીકે જાણીતું થયું હતું.

કાર્નેગીએ પોતાના ધનનો હિસ્સો અનેક દાનેશ્વરી સંસ્થાને સમર્પિત કર્યો હતો. ગ્રંથાલયો, વૈશ્વિક શાંતિ, શિક્ષણ અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને ખાસ મહત્વ આપતા કાર્નેગીના જીવનને “રેગ્સ ટુ રિચીસ” તરીકે મૂલવવામાં આવે છે.

એન્ડ્રુ કાર્નેગીએ બહોળો કારોબાર જમાવેલો પણ એ ધંધાની જાહેરાત કરવાના હંમેશા વિરોધી હતા. વિજ્ઞાપન માટે એમનો સંપર્ક કરવા માટે ઘણા નિષ્ફળ પ્રયાસો પણ થયેલા. એમાંના એક વિજ્ઞાપનના સંપર્ક અધિકારી તો ક્યારેક કાર્નેગીને સમજાવવામાં સફળતા મળશે એવી આશાએ અવારનવાર એમની મુલાકાત લેતા.

આવી અનેક મુલાકાતો દરમ્યાન એમણે કાર્નેગીને…

View original post 218 more words

જાન્યુઆરી 2, 2018 at 1:44 એ એમ (am) 2 comments

આત્મ ચિંતન-હેમાબેન પટેલ

"બેઠક" Bethak

રાજુલબેનની રચના ‘ મન રે તુ કાહે ક્રોધ કરે ‘ ક્રોધ વિષે સુંદર આલેખન વાંચ્યુ, વિષય ગમ્યો, અને તેમાંથી હું આત્મા વિષે લખવા માટે પ્રેરિત થઈ. મારું વાંચન અને સાંભળેલા પ્રવચનોને આધારે મારી સમજ પ્રમાણે લખવાનો પ્રયત્ન કરીશ.

સત્વગુણ-રજોગુણ અને તમોગુણથી પુરી પ્રકૃતિ સર્જાયેલી છે માટે આ ત્રણ ગુણોનો પ્રભાવ દરેક પર હોય એ સ્વભાવિક છે, તેમાંથી કોઈ બાકાત ન રહી શકે.

સાદો અને સરળ લાગતા શબ્દને ખરેખર સમજવો હોય તો ઘણુજ મુશ્કેલ છે. આમ જોઈએ તો પોતાની જાત માટે વિચારીએ એ આત્મ ચિંતન છે. શાંત ચિત્તે વિચારીએ તો,  આપણે ક્યારેય આપણા વિષે વિચારતા જ નથી હમેશાં ઘર,પરિવાર,મિત્ર-મંડળ, આડોશી-પાડોશી અને સગાં સબંધી માટે વિચારીએ છીએ તે પણ તેમના સ્વભાવમાંથી દુધમાંથી પોરા શોધીએ તેમ તેના અવગુણો શોધવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ, તેના સારા ગુણો ક્યારેય નજર ન આવે.ફલાણા ભાઈ આવા છે અને ઢીકણાં બેન આવાં છે. પુરી જીંદગી એમાં નીકળી જાય છે.

સતસંગ કર્યો હોય અને ભગવાનની જો મહેરબાની થાય તો કોઈ…

View original post 785 more words

ડિસેમ્બર 26, 2017 at 1:30 પી એમ(pm) 1 comment

આર્ચીસ નેશનલ પાર્ક :(યુ.એસ.એ)

૨૮ ઓક્ટોબર ૨૦૧૭/ નવગુજરાત સમય (ફેમિના) માં પ્રસિદ્ધ લેખ

ઇશ્વર જેવો અદ્ભત કલાકાર કે શિલ્પી અન્ય કોઇ હોઇ શકે? એ ક્યાંક આકાશમાં તો ક્યાંક અવની પર કુદરતી રંગોના લસરકાથી અજબ જેવી રંગછટા સર્જી દે તો ક્યાંક શિલ્પી બનીને વહેતી હવા કે પવનનું વણ દેખ્યું ટાંકણુ લઈને અદ્ભૂત શિલ્પનું સર્જન કરી દે કંઇ કહેવાય નહીં. આવા એક નહીં અનેક શિલ્પોની નગરી વચ્ચે અમે ઉભા હતા અને કુદરતે કંડારેલા એક પછી એક શિલ્પ જોઇને આભા બની રહ્યા હતા.

અહીં વાત કરવી છે પૂર્વીય યુટાહના આર્ચીસ નેશનલ પાર્ક અને યુટાહની દક્ષિણ-પશ્ચિમે આવેલા બ્રાયસ નેશનલ પાર્કની.

કોલોરાડો નદીની નજીક મોઆબની ચાર માઇલ ઉત્તરે આવેલા યુટાહના પૂર્વીય ખૂણે ફેલાયેલા આર્ચીસ પાર્કની ખૂબી જોઇને દંગ રહી જવાય . માત્ર સેન્ડ સ્ટોન એટલે કે ભુકરિયા પથ્થર અને રેતીથી રચાયેલી વિશ્વમાં સૌથી વધારે સંખ્યામાં અને અત્યંત આકર્ષક દેખાતી કમાનોથી શોભી રહેલો આ આર્ચીસ પાર્ક કોલોરાડોના પથરીલા પહાડ પરની સપાટ જમીન પર કુદરતી કરામતનો કમાલનો નમૂનો છે.

અહીંનો ઇતિહાસ કહે છે કે આશરે દસ હજાર વર્ષ પહેલા હિમયુગના સમયકાળથી માનવ વસાહતે આ વિસ્તાર પર કબજો જમાવ્યો હશે. સ્પેનિશ મિશનરીથી માંડીને યુરોપિયન-અમેરિકનો પણ અહીં આવ્યા અને ગયા પરંતુ આર્ચીસ પાર્કની સુંદરતા આજે પણ અહીં યથાવત છે. એક બાબતની અમેરિકનોને દાદ આપવી રહે કે અહીં કુદરતે જ્યાં જેટલી સુંદરતા પાથરી છે એનું જતન તો કર્યું જ છે. ક્યાંય કોઇ દૂષણ કે પ્રદૂષણથી એને ખરડી તો નથી જ. અહીં આવતા અનેક પ્રવાસીઓને જોયા , કારોના કાફલા જોયા પરંતુ તેમ છતાં અહીં ક્યાંય કોલાહલ નથી અને એટલે જ જુલાઇ મહીનાના ધોમ ધખતા દિવસોમાં ય આ આર્ચની નીચે ઉભા રહીને ઉકળાટનો અનુભવ થવાના બદલે એક અજબ જેવી શાતા મળી.

૭૬.૬૭૯ એકરમાં પથરાયેલા આ નેશનલ પાર્કની નીચેની ભૂમિ કરોડો વર્ષો પહેલા સમુદ્રમાંથી બાષ્પીભવન થયેલા મીઠાના હજારો ફુટની જાડાઇની બનેલી છે જેના લીધે આ ખડકાળ બાંધણીની શક્યતા હોઇ શકે. આર્ચીસ પાર્ક પર પહોંચીને કલ્પના પણ ન આવે કે કરોડો વર્ષો પહેલા જમીનની નીચેની ઉથલ-પાથલમાંથી ઉદ્ભવેલું સ્થાન આ છે.

ક્યાંક કોઇ જગ્યાએ ખડકોનું વચ્ચેથી ધોવાણ અને કોતરણ થતું ગયું. હવા-પવનની રૂખ એને એક એક અલગ ઘાટ આપતી ગઈ. આછા નારંગી- ઘાટા ગુલાબી અને આછા પીળા રંગનું અનોખુ મિશ્રણ ધરાવતા ભુકરિયા પથ્થરના આખે આખા ખડકો ધીમે-ધીમે ઘસારો પામીને કોરાતા ગયા. આ કોતરણમાંથી ઉભી થઈ આકર્ષક આર્ચ- કમાન. કુદરતે જાણે એની જ રચેલી દુનિયામાં પ્રવેશવાનું દ્વાર ખોલ્યું ના હોય ! એ મોટી મસ ગોળાકાર કમાનની પેલે પાર ખડકાળ પથ્થરોથી દૂર નજર પહોંચે ત્યાં સુધી આગળ દેખાતી જમીન અને એની પર ઝળૂંબતું આકાશ.
કોઇ જગ્યાએ ગુફામાં પ્રવેશવા માટે રસ્તો કોર્યો હોય તો ક્યાંક કોઇ ગઢની અંદર પ્રવેશવા માટે બે સ્તંભ ઉપર જાળવીને કમાન ગોઠવી દીધી હોય એવું લાગે. આગળ જતાં ઉભા પથ્થર પર ગોઠવાયેલા અને પોતાનું બેલેન્સ જાળવતા ગોળમટોળ પથ્થરને જોઇને માથે પાણીનું બેડું સંભાળીને ચાલતી પનિહારીની છબી મન સામે ઉભી થાય તો ક્યાંક કોઇ જગ્યાએ નિંરાતવા વાતોએ વળગ્યા હોય એવા ત્રણ ઉભા ખડકોને જોઇએ તો એમ લાગે કે પથ્થરો પણ બોલતા જ હશે ? અને ત્યારે એને આપેલું “ ધ થ્રી ગોસિપ્સ” નામ પણ યથાર્થ લાગે. આગળ વધતાં એક ખુબ મોટા ખડક પર કતારબંધ ઉભેલા હાથીઓ જેવી ઇમેજ જોઇને લાગે કે કોઇ રાજા-મહારાજાની સવારી નિકળવાની તૈયારી છે.

અમદાવાદના રહેવાસીઓ ત્રણ દરવાજા અને દિલ્હી દરવાજા પાસેથી ય પસાર થયા હશે અને મુંબઈ ગેટ વૅ ઓફ ઇન્ડીયા પણ જોયો હશે. આર્ચીસમાં આવા મોટા ખડકમાંથી કોતરાયેલા બોગદા આપણને આવા કોઇ દરવાજાની યાદ અપાવે તો નવાઇ નહીં. ક્યાંક પાણીમાંથી નિકળીને ડોલ્ફીન સામસામે એકબીજાના મુખને ચુમી ભરી લેતી હોય તો ક્યાંક જમીનમાંથી ફુટીને પંજા લડાવતા હોય એવા ઘાટના ખડકો જોઇને તો એવું લાગે કે જ્યાં નજર કરીએ ત્યાં એક નવા આકારથી આપણી કલ્પનાને છૂટ્ટો દોર મળ્યો. જેટલી આર્ચ એટલા એટલા કલ્પનાના ઘાટ.

આર્ચી નેશનલ પાર્કમાં ફરવા માટેનો ઉત્તમ સમય છે મે થી સપ્ટેમ્બર. જો કે આ સમય
દરમ્યાન અહીં સખત ગરમી તો હોવાની જ એટલે માથે કેપ કે સ્કાર્ફ અને પાણી અથવા કોઇપણ પીણા સાથે રાખવા અત્યંત જરૂરી છે. કોઇપણ નેશનલ પાર્કમાં ખાવાની કોઇ સગવડ નથી એટલે સાથે ખાદ્ય સામગ્રી પણ રાખવી એટલી જ જરૂરી છે.

44930249

નવેમ્બર 18, 2017 at 9:40 પી એમ(pm) 6 comments

Older Posts


Blog Stats

  • 98,550 hits

rajul54@yahoo.com

Join 933 other followers

દેશ – વિદેશ ‘પ્રવાસ વર્ણન’

Posts filed under ‘પ્રવાસ વર્ણન’

ફિલ્મ રિવ્યુ –

Posts filed under ‘- film reviews -’ https://rajul54.wordpress.com/category/film-reviews/

શ્રેણીઓ

“ગુજરાતી બ્લોગર્સ/બ્લોગ રીડર્સ ગ્રુપ”

"http://groups.google.co.in/group/gujblog" target="_blank">ગુજરાતી બ્લોગર્સ/બ્લોગ રીડર્સ ગ્રુપ

Flag counter

free counters

Calender

જાન્યુઆરી 2018
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« ડીસેમ્બર    
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031  

Disclaimer:

© અહીં રજૂ કરેલ કૃતિઓના કોપીરાઇટ્સ-હક્કો જે તે રચનાકારના પોતાના છે. આ બ્લોગ પર અન્ય કવિઓની જે રચનાઓ પોસ્ટ કરી છે, એને લીધે જો કોઇના કોપીરાઇટનો ભંગ થયેલો કોઇને લાગે અને મને જાણ કરવામાં આવશે, તો તેને સત્વરે અહીંથી દૂર કરીશ. પણ મને આશા અને શ્રદ્ધા છે કે સૌ સર્જકો અને પ્રકાશકો તેમ જ તેમના વારસદારો ગુજરાતી ભાષાના પનોતા સંતાનોને માટે વિશ્વ-ગુર્જરી સમાજમાં સભાનતા કેળવવાના આ નિસ્વાર્થ પ્રયત્નોને હૃદયપૂર્વક ટેકો આપશે અને બીરદાવશે. ۞ Disclaimer : This blog is not for any commercial purposes. The entries posted on this blog are purely with the intention of sharing personal interest in gujarati literature/sahitya without any intention of direct or indirect commercial gain. Locations of visitors to this page