પત્રાવળી-૨૬ 

June 17, 2018 at 1:01 am 15 comments

રવિવારની સવાર
પત્રયાત્રીઓ,
અત્યાર સુધીમાં તો શબ્દ થાકી જાય એટલો એને વાગોળ્યો અને પંપાળ્યોનહિએટલે આજે તો થયુંથોડી મૌન રહું !એટલે કે મૌન વિશે વાત કરુંપણ મિત્રો મારાંઆટલું વિચારું ત્યાં તો શબ્દો સ્વયંભૂ બનીને પોતે  આવીને નાચવામાંડ્યાભમરાઓની જેમ ગુનગુન ગુનગુન કરવા મંડી પડયાછેવટે મારે એની વાતને કબૂલવી  પડીહાર માનવી પડી કે,
મૌનનો મહિમા ગાવો છે તારે પણ શબ્દો વિના તે કેમ ચાલે?
ભીતરના ભાવોને ગૂંથવાને માળાભાષા વિના તે કેમ ચાલે?
 
મૌનની ભાષા કેવી હોય છે એની એક વાત કરુથોડાં વખત પહેલાં વાંચવામાં આવ્યું હતુંનેટજગતનો વ્યાપ હવેએટલો બહોળો થઈ ગયો છે કે ક્યાં વાચ્યું હતું તે પણ  યાદ કરવું પડે છે!
ખૂબ જાણીતી વાત છે કદાચ તમે સૌ પણજાણતા હશોમિત્રોવાત એમ હતી કેએક નવજાત બાળકને કોઈકે જંગલમાં ફેંકી દીધુંમૂંગા  કૂતરાએ તે જોયું કેતરત  બાળક પાસે જઈ તેની આસપાસ જાણે રક્ષણનું કવચ કરી શાંતિપૂર્વક બેસી ગયુંબેત્રણ દિવસ પછીમાનવીનો પગરવ સંભળાતા કૂતરાએ તરત  ભસવાનું શરુ કર્યુંએટલું  નહિ  માણસનું વસ્ત્ર ખેંચી બાળક તરફખેંચી ગયુંસદભાગ્યે તે વ્યક્તિ એક સંતાનવિહોણી સ્ત્રી હતી.બાળકને ઘેર લઈ આવી,નવડાવી ધોવડાવી,કપડાંપહેરાવી,દૂધ પીવડાવ્યુંકૂતરો  બધું જોઈ રહ્યો હતોત્યાં  બેસી રહ્યોજરા યે  ખસ્યોછેવટે  સ્ત્રીએ  ખુશીખુશી બંનેને ઘરમાં  રાખ્યાંકદાચ કાયદેસર દત્તક લીધાકેવી હ્રદયસ્પર્શી મૌન ઘટના!
 
એવો  એક બીજો પ્રસંગ સાંભરે છેવર્ષો વીત્યાલગભગ ચાળીસેક વર્ષ પહેલાં અમે હરદ્વાર ગયાં હતાં.પાછાવળતાં,યાદ નથીકોઈક સ્ટેશને ટ્રેઇનની રાહ જોતાં હતાંસ્ટેશનના ‘ચાય ગરમચાય ગરમ’ મસાલેદાર ચનાચોરગરમ
એવાં જાતજાતના કોલાહલની વચ્ચે વાંદરાઓના ટોળેટોળાં ચારેબાજુ ધમાચકડી મચાવતા હતાંઅમારે રાહજોયા સિવાય કોઈ છૂટકો  હતોથોડીવારમાં ગાડીની  તીણીલાંબી વ્હીસલ વાગીપાટા પર કૂદતા બધા વાનરોઆઘાપાછાં થઈ ગયા પણ તેમના બચ્ચાંઓ ત્યાંના ત્યાંપણ ધસમસતી ગાડી પહોંચે અને બધાને રહેંસી નાંખે તેપહેલાં આંખના પલકારામાંદરેક વાંદરા પોતપોતાના બચ્ચાંઓને સિફતપૂર્વક મોંમાં ઉંચકી ઝાડ પર ચડી ગયા નેકેટલાંક દૂર જતા રહ્યાં!
બોલોકોઈએ કોઈને કશું કહેવું નથી પડયું. બધી વ્યવસ્થા જાણે આપમેળે,બોલ્યા વગર  થઈગઈ છે મૌનની ભાષાપશુપંખીઓના અવાજ કે મૌનમાં પણ કેટકેટલા ભાવો પ્રગટ થાય છે?
 
જૂના જમાનાની માતાઓના મૌનમાં અને કામમાં  સમગ્ર વહાલ સમાતું અનુભવ્યું છે નેત્યારે ક્યાં કોઈ ‘લવ યુજેવાં શબ્દો સંભળાતા!! અને હૈયામાંથી નીકળતી મૌન પ્રાર્થનાની તો કંઈ કેટલી વાતોઆદરણીય કુન્દનિકાબેનકાપડિયાએ ખૂબ સુંદર વાત કહી છે કેપ્રાર્થના જીવનનું એક જબરદસ્ત બળ છે. વિષમ પરિસ્થિતિમાં મૂકાયેલાશોકમાં ડૂબેલાહતાશપોતાને અસહાય અને અંધકારમાં ખોવાયેલા અનુભવતા મનુષ્યનેસાચા ઊંડા ભાવથી કરેલી મૌનપ્રાર્થના તેની સ્થિતિમાંથી ઊંચકી લઈ એક મહાન ચૈતન્ય સાથે તેનો સંબંધ જોડી આપે છેમધર ટેરેસાએ પણઆવી જ વાત કરી છે ને કેમૌનના ફળરૂપે પ્રાર્થના અને પ્રાર્થનાનું ફ્ળ શ્રદ્ધા. શ્રદ્ધાનું ફળ પ્રેમ અને પ્રેમનું ફળ સેવા.રવીન્દ્રનાથ ટાગોર પણ અહીં યાદ આવ્યા વગર કેમ રહે?. એમણે  પણ લખ્યું છે કે,પગમાં દોરી ગૂંચવાઈ ગઈ હોય ત્યારે કૂદાકૂદ કરવાને બદલે શાંતિથી મૌનપણે,બેસીને ધીરજથી ઉકેલવી જોઈએ.
 
મિત્રોઆવા સુવિચારો મૌનમાંથી  જ પ્રગટતા હશે ને?   આમનબળી દલીલો કરતાં મૌન વિશેષ વજનદાર છે એ વાત તો એકદમ પાક્કી જ. પણ છતાંઅનુભૂતિઓને વહેંચવા માટે જરૂર પડે છે શબ્દોની..કોઈપણ સ્વરૂપે.
રાજુલબેન,તમે તો ફિલ્મોના રીવ્યુ લખો છો ને સંવાદ વગર જ બનાવાતા દ્રશ્યો ઘણીવાર કેટલું બધું કહી જાય છેનહિઅને પ્રીતિબેન તો વિશ્વના પ્રવાસમાંથી મૌનપણે ઘણું યે આવું જોઈને માણતા હશે. બરાબર ને?
 
 આના સંદર્ભમાં આપણા માનીતા કવયિત્રી લતાબેન હિરાણીની એક કવિતા યાદ આવી.
હું ને મારા શબ્દો
બેઠાં સામસામે
હળવે હળવે રેલાઈ હૂંફ
ઉઘડ્યું અજવાળું
વાત જરાય માંડી નતી
બસ આંખ મળી
ને થયું ભળભાંખળું.
એક આકાર વચ્ચે વહ્યો
તો સ્વરન વ્યંજન
પણ સંવાદ પથરાયો હળુહળુ.
ખ ર ર ર… ખર્યુ અંધારું
ને હળવેકથી આવ્યું આકાશ
અમને લઈને ઊડયું,
ભીના વાદળો વચ્ચે
હીંચીએ હવે
હું ને મારા શબ્દો ………… 
શ્રી શિવદેવ માનહંસની કવિતાના થોડાં નીચેના શબ્દો પણ આ જ વાતનું સમર્થન કરે છે કે,
પ્રેમ કેવળ મૌનની ભાષા જાણે છે.
એના તમામ ધ્વનિ
એના તમામ શબ્દો
એના વાક્યો
પ્રારંભે છે મૌનથી
અને
અનંત પામે છે મૌનમાં.– શિવ દેવ માનહંસ (ભાષા: ડોગરી)
(અનુવાદ: બાલકૃષ્ણ સોલંકી)
 
પ્રત્યુત્તરની રાહમાં…..
દેવિકા ધ્રુવ
Advertisements

Entry filed under: પત્રાવળી, Rajul.

પત્રાવળી ૨૫  પત્રાવળી ૨૭

15 Comments

  • 1. સુરેશ  |  June 17, 2018 at 8:32 am

    ચાલો…. મૌનની ભાષા શીખવાનો રોયાઝ કરવો છે?
    બ્લોગિંગ પર એક મહિનો હડતાલ!
    હા!……હા!……હા!……હા!……

    Liked by 2 people

  • 2. alkesh2907  |  June 17, 2018 at 8:53 am

    વાહ.

    Liked by 2 people

  • 3. pravina  |  June 17, 2018 at 2:37 pm

    મૌનં પરમ ભૂષણં

    મિટે ઝઘડાનું દુષણં

    મૌનની ભાષા કોઈ વિરલા જ સમજી શકે !

    Liked by 2 people

  • 4. readsetu  |  June 18, 2018 at 8:45 am

    Thank you Rajul & Devikaben…. nice peace…

    2018-06-17 10:36 GMT+05:30 રાજુલનું મનોજગત :

    > Rajul Kaushik posted: ” રવિવારની સવાર પત્રયાત્રીઓ,
    > અત્યાર સુધીમાં તો શબ્દ થાકી જાય એટલો એને વાગોળ્યો અને પંપાળ્
    > યો, નહિ? એટલે આજે તો થયું, થોડી મૌન રહું !એટલે કે મૌન વિશે
    > વાત કરું. પણ મિત્રો મારાં, આટલું વિચારું ત્યાં તો શબ્દો સ્વયંભૂ બનીને પોતે જ આવીન”
    >
    >

    Liked by 2 people

  • 5. Rajul Kaushik  |  June 18, 2018 at 7:57 pm

    vmbhonde કહે છે:
    જૂન 17, 2018 પર 1:13 એ એમ (am)
    bahuj saras. maun e to bhagwan ni bhasha chhe

    Liked by 2 people

  • 6. Rajul Kaushik  |  June 18, 2018 at 7:58 pm

    hemapatel કહે છે:
    જૂન 17, 2018 પર 8:43 એ એમ (am)
    સુરેશભાઈ બસ બે લાઈન !
    તમારા જ્ઞાન ભંડારમાંથી કંઈક તો પ્રકાશ ફેલાવો, મૌન વિષે કોઈ નવી વાત, કોઈ ચિંતન મળી જાય.

    Liked by 1 person

  • 7. Rajul Kaushik  |  June 18, 2018 at 7:58 pm

    Anila Patel કહે છે:
    જૂન 17, 2018 પર 8:07 એ એમ (am)
    મૌનમ પરમ ભૂષણમ- એમ અમસ્તુજ ઋષિમુનિઓએ નથી કહ્યું. માત્ર કહ્યુંજ નથી અપનાવ્યું પણ છે. એ મૌનજ એમની પરમ શક્તિ બની, સાધના બની અને એ સિધ્દાધિન વરદાન સ્વરુપ બને માનવકલ્યાણ માટે શબ્દ રૂપે જગતમાં અવતરી.

    Liked by 2 people

  • 8. Rajul Kaushik  |  June 18, 2018 at 7:59 pm

    hemapatel કહે છે:
    જૂન 17, 2018 પર 8:09 એ એમ (am)
    દેવિકાબેન બહુજ સરસ !
    મનની અંદર ચાલતા વિચારો, આપણા ભાવ, જે કંઈ બીજાને કહેવું છે તે શબ્દ દ્વારા જ બોલીએ છીએ.જયાં સુધી વિચારો છે શબ્દનું સર્જન રચાતુ જ રહે છે. મન એક ક્ષણ પણ વિચાર કર્યા વીના રહી શકતું નથી. આપણે કંઈ પણ બોલીએ નહી છતાં પણ શબ્દનો પ્રવાહ મનની અંદર સતત વહેતો જ રહે છે. શબ્દ છે માટે વાણી છે. વાણી બોલીને કે બોલ્યા વીના રજુ કરીએ છીએ માટેજ વેદોએ વાણીને અલગ અલગ ચાર નામ આપ્યા છે.
    મૌનમાં શબ્દો છે પરંતુ તેને આંખ કે હાવભાવથી સમજવાના છે.ઘણી વખત કોઈ હાવભાવ પણ નથી. મૌન ઘણું બધુ સમજાવે છે. ભગવાનને પ્રાર્થના કરીએ છીએ ભાવ છે, શબ્દ છે, આપણે મૌન છીએ છતાં પણ તેમાં કેટલી બધી શક્તિ સમાએલી છે.

    Liked by 1 person

  • 9. Rajul Kaushik  |  June 18, 2018 at 7:59 pm

    શૈલા મુન્શા કહે છે:
    જૂન 17, 2018 પર 10:24 એ એમ (am)
    મૌનને સાંભળવા માટે કાન અને આંખ જોઈએ. મારી એક કવિતાની પંક્તિઓ અહીં લખ્યા વગર રહી શકતી નથી.
    “મૌનને પણ હોય છે ભાષા, સાંભળી છે કદી,
    કશું કહેવાની ક્યાં જરુર, અનુભવી છે કદી?
    કીડીઓ ની ચાલતી હાર નિહાળતું બાળ,
    વાંચ્યુ છે કુતૂહલ આંખમાં એની કદી?
    આવે કોઈ યાદ પાંપણને કોર, ને થનગને હૈયું,
    મલકતાં એ મૌનની મોંઘેરી મિરાત જાણી છે કદી?
    ખરબચડાં હથ વરસાવે વહાલ તમ શિરે,
    શબ્દ બને મૌન, એ મમતા પામીછે કદી?
    મૌનને પણ હોય છે ભાષા, સાંભળી છે કદી?

    Liked by 1 person

  • 10. Rajul Kaushik  |  June 18, 2018 at 8:00 pm

    Prashant Munshaw
    To Devika Dhruva Today at 8:02 AM
    પ્રિય દેવિકાબેન,
    તમારી આજની પત્રાવળીએ તો મને સાવ મૌન જ કરી દીધો.
    ભાષા પરનું પ્રભુત્વ મૌન દ્વારા મેળવવું એજ આકરી પરિક્ષા છે.
    મૌનનું મહત્વ નિઃશબ્દ રીતે જે સમજી શકે તે જ મહાત્મા થઈ. શકે. ગાંધીજીનો દાખલો આપણી સમક્ષ છે.
    પ્રશાંત મુન્શા.

    Liked by 1 person

  • 11. Rajul Kaushik  |  June 18, 2018 at 8:01 pm

    pragnajup કહે છે:
    જૂન 17, 2018 પર 2:54 પી એમ(pm)
    मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः।
    भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते।।
    .
    .
    .
    .
    .
    .
    .
    .
    .
    .मौनं सर्वार्थसाधनम् ।

    Liked by 1 person

  • 12. Rajul Kaushik  |  June 18, 2018 at 8:01 pm

    અનિલાબેને મૌનમ પરમ ભૂષણમ કહ્યું અને પ્રગ્નાજુએ मौनंम् सर्वार्थसाधनम्। બુધ્ધ અને મહાવીર બન્ને જણાએ અસંખ્ય વર્ષો સુધી મૌન સાધના કરી , કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું, આદી શંકરાચાર્યજીએ ઉપનિષદમાં મૌન સાધના પર ગુરુ શિષ્ય સંવાદ દ્વારા ઘણું કહેલ છે. દેવિકાબેનની વાત પશુ પક્ષીને તો પોતાની લાગણી,સંવેદના વ્યક્ત કરવા મૌન જ ભાષા છે. મનુષ્યને ઈશ્વરે બુધ્ધિ આપી છે જેના દ્વારા મનમાં ઉદભવેલ લાગણી, સંવેદનાને બુધ્ધિપુર્વક યોગ્ય ભાષામાં વ્યક્ત કરી શકે છે. પ્રેમની ભાષા મૌન તો મૌન જ આ સાથે મે લખેલ કાવ્ય
    પ્રેમ કરી લે પ્રેમ રે મનવા પ્રેમ કરી લે પ્રેમ,

    વનવગડાનાં ફૂલ ફૂલમાં
    મૌન પ્રસરતું ભૂલ ભૂલમાં,
    પાન-પાનમાં, ડાળ-ડાળમાં
    મહેક વસંતી ઝૂલ ઝૂલમાં

    તુંય ઝૂલી લે એમ…
    પ્રેમ કરી લે પ્રેમ રે મનવા પ્રેમ કરી લે પ્રેમ,

    જેમ મજાનાં ઝરણાં આવે,
    જેમ ઉછળતાં હરણાં આવે,
    હાથ હવાનો ઝાલી લઈને,
    જેમ વૃક્ષનાં તરણાં આવે

    તુંય આવને એમ….
    પ્રેમ કરી લે પ્રેમ રે મનવા પ્રેમ કરી લે પ્રેમ,

    પારેવાનું ઘૂ-ઘૂ લઈને
    કોકીલનું કૂ-કૂ-કૂ લઈને
    વરસાદી ઝરમરની પાસે,
    મયૂરનું થનગનવું લઈને,

    લઈ હૃદિયાની નેમ,
    પ્રેમ કરી લે પ્રેમ રે મનવા પ્રેમ કરી લે પ્રેમ.

    Liked by 1 person

  • 13. Rajul Kaushik  |  June 18, 2018 at 8:02 pm

    VASANT T PARIKH કહે છે:
    જૂન 18, 2018 પર 9:09 એ એમ (am)
    kahevu chhe ganu badhu ..pan Maun rahvu saaru. Khub sunder. મૌનનું મહત્વ નિઃશબ્દ રીતે જે સમજી શકે તે જ મહાત્મા થઈ. શકે

    Liked by 1 person

  • 14. Rajul Kaushik  |  June 18, 2018 at 8:09 pm

    સાચી વાત. ભગવાન પાસે બે હાથ જોડી, નત મસ્તક અને મૌન જાળવીને ઉભા રહી છે કારણકે આપણને અંદરથી અને અંતરથી વિશ્વાસ હોય છે કે ભગવાન આપણી મૌનની ભાષા સમજે છે.

    Liked by 1 person

  • 15. Rajul Kaushik  |  June 18, 2018 at 8:16 pm

    આજના દેવિકાબેનના મૌન પર આપ સૌએ મન પ્રસન્ન થઈ જાય એવા વાચાળ અભિપ્રાય આપ્યા છે.
    સૌનો ખૂબ ખૂબ આભાર.

    Liked by 1 person


Blog Stats

  • 103,904 hits

rajul54@yahoo.com

Join 960 other followers

દેશ – વિદેશ ‘પ્રવાસ વર્ણન’

Posts filed under ‘પ્રવાસ વર્ણન’

ફિલ્મ રિવ્યુ –

Posts filed under ‘- film reviews -’ https://rajul54.wordpress.com/category/film-reviews/

Categories

“ગુજરાતી બ્લોગર્સ/બ્લોગ રીડર્સ ગ્રુપ”

"http://groups.google.co.in/group/gujblog" target="_blank">ગુજરાતી બ્લોગર્સ/બ્લોગ રીડર્સ ગ્રુપ

Flag counter

free counters

Calender

June 2018
M T W T F S S
« May   Jul »
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930  

Disclaimer:

© અહીં રજૂ કરેલ કૃતિઓના કોપીરાઇટ્સ-હક્કો જે તે રચનાકારના પોતાના છે. આ બ્લોગ પર અન્ય કવિઓની જે રચનાઓ પોસ્ટ કરી છે, એને લીધે જો કોઇના કોપીરાઇટનો ભંગ થયેલો કોઇને લાગે અને મને જાણ કરવામાં આવશે, તો તેને સત્વરે અહીંથી દૂર કરીશ. પણ મને આશા અને શ્રદ્ધા છે કે સૌ સર્જકો અને પ્રકાશકો તેમ જ તેમના વારસદારો ગુજરાતી ભાષાના પનોતા સંતાનોને માટે વિશ્વ-ગુર્જરી સમાજમાં સભાનતા કેળવવાના આ નિસ્વાર્થ પ્રયત્નોને હૃદયપૂર્વક ટેકો આપશે અને બીરદાવશે. ۞ Disclaimer : This blog is not for any commercial purposes. The entries posted on this blog are purely with the intention of sharing personal interest in gujarati literature/sahitya without any intention of direct or indirect commercial gain. Locations of visitors to this page


"બેઠક" Bethak

વાંચન દ્વારા સર્જન -બેઠક

શબ્દોને પાલવડે

સ્વરચનાઓનો સંચય મારા શબ્દોના પાલવમાં

વિનોદીની..

મારી કવિતાઓ અને રચનાઓ નો બ્લોગ.. વિનોદીની

ધર્મધ્યાન

અલ્પમતિ વિજય શાહની ધર્મવાતો, ધર્મ સમજણ અને ધર્મ ધ્યાન્..

Banshari Banine

Krishna Bhajans and other poetry

રાજુલનું મનોજગત

“Languages create relation and understanding”

Kalyanshah

Ahmedabad based photographer. Owner at Pixel Planet.

વિજયનુ ચિંતન જગત

મને ગમતી વાતો અને મારી સર્જન પ્રવૃતિઓ...

મારુ વિચાર વિશ્વ

મારી આંખથી આકાશ કદી જોજે.....

સહિયારું સર્જન - ગદ્ય

એકથી વધુ લેખકો દ્વારા થતાં લઘુ નવલકથા કે લઘુકથા જેવાં સહિયારા ગદ્ય સર્જનનો પ્રથમ બ્લોગ!

%d bloggers like this: