”થોળ”-ધ બર્ડ સેન્ચુરી-

આજથી લગભગ ત્રણેક વર્ષ પહેલાં એટલાન્ટા-(જ્યોર્જીયા )ની મુલાકાત સમયે માઇગ્રેટીગ બર્ડની એક અતિ સુંદર ડોક્યુમેનટરી જોઇ.સાવ ઉત્તર છેવાડે થી હજારો માઇલોની મુસાફરી કરીને સ્વયંસ્ફુરિત માર્ગદર્શન પ્રમાણે કોઇ નેવીગેટર વગર ઉડીને એક ભૌગોલિક સ્થળેથી બીજા સ્થળે મુસાફરી કરતા વગર વિઝાના પ્રવાસી જેવા અસંખ્ય નાના-મોટા યાયાવર વિદેશી પક્ષીઓનો સ્વયંસંચાલિત માર્ગ અને મુસાફરી તેમાં દર્શાવી હતી.આ અંગે એક થિયરી મુજબ આ પક્ષીઓના શરીરમાં કુદરતી રીતે જ હોકાયંત્ર જેવી રચના કુદરતી રીતે જ બક્ષીસ મળી હોય છે. આ પંખીઓમાં જે વયસ્ક પક્ષી હોય છે તેમના મગજમાં તેમના પ્રવાસ માર્ગનો નકશો કંડારાઈ જાય છે. બાદમાં નાના પંખીઓ વયસ્ક પંખીઓની પાછળ આ લાંબી મુસાફરી ખેડે છે.અથવા એમ માનવામાં આવે છે કે યાયાવર પંખીઓની આંખની રચના એવી હોય છે કે પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રના સહારે આગળ વધવાના કાર્યમાં તેમની આંખમાં જ ચુંબકીય કંપાસ જેવી રચના કુદરતે ગોઠવી હોય છે. આ રચના સ્થળાંતર સમયે કાર્યરત થાય છે. અને ચુંબકીય ક્ષેત્રના તરંગોને તેમની આંખોમાં રહેલા ચુંબકીય કંપાસ જેવી રચના ઓળખીને પક્ષીઓ પોતાના નિર્ધારિત સ્થળે પહોંચી જાય છે.

આવા જ કેટલાક પક્ષીઓને તાજેતરમાં ”થોળ”તળાવની મુલાકાત દરમ્યાન જોવાનો લ્હાવો મળ્યો.

લગભગ ૧૧ દાયકા અગાઉ ૧૯૧૨ માં ગાયકવાડ સરકારે ખોદાવેલું આ ૭ ચો.કિલોમીટરનું વિશાળ ”થોળ” સરોવર હમણાંથી નળ સરોવર જેટલુંજ લોકપ્રિય બન્યું છે.કારણ એટલું જ અમદાવાદ થી સાવ જ નજીક કહી શકાય તેટલા ,એટલે કે ૨૫ કિ.મીટર આવેલા ”થોળ” સરોવર પર આ યાયાવર પક્ષીઓએ પોતાની પસંદગી ઉતારી છે.

રવિવારની સવાર તો વળી તે દિવસે જરા  ઝરમર કહેવાય તેવો વરસાદ પણ પડી ગયો હતો.એટલે વાતાવરણ પણ ખૂબ આહલાદક હતું. તળાવની ફરતે એકદમ નૈસર્ગિક વાતાવરણ  જ રાખવામાં આવ્યું છે. એટલે આવા પ્રાકૃતિક વાતાવરણ વચ્ચે અસંખ્ય યાયાવર પક્ષીઓના ઝુંડ ને મહાલતા જોવાનો મઝાનો સમય હતો.

અત્યંત ઠંડા પ્રદેશોમાં હિમ પ્રપાતથી બચવા અને સલામત રીતે પ્રજનન માટે આવતા પક્ષીઓમાં અહીં ગ્રે લેગ ગુઝ,પેલિકન(બતક જેવું મોતું પક્ષી), ફ્લેમિંગો (સુરખાબ ),શોવેલોર (પાવડા જેવી ચાંચવાળું રંગીન બતક), સ્પોટ બિલ્ડ ડક(બતક),કોમન પોચાર્ડ,નર્વલ હેરન (બગલો),કોર્મરન્ટ (ઍક જાતનું નાનકડું પણ ખાઉધરું દરિયાઇ પક્ષી), યુરોઝિન (યુરોપિયન અને એશિયન કોમ્બીનેશનનુ સ્પુન બીલ, યુરેઝન માર્શ હેરિઅર (બાજ ની એક જાત) સારસ ક્રેન (બગલો) જેવા અનેક પક્ષીઓને સરોવરની વચ્ચે ઝુંડના ઝુંડમાં જોયા.

અને છતાંય કહેવાય છે આ વર્ષ જેમ જેમ શિયાળો પોતાના અસલી સમય અને મિજાજ ગુમાવતો જાય છે.તેમ તેમ પક્ષીઓનું પ્રમાણ ઘટતુંજાય છે. ગ્લોબલ વોર્મિગ ની અસર જેમ માનવજાત પર થાય છે તેમ આવા પક્ષીઓ પણ તેનાથી બાકાત નથી.

થોળ ઘાટ પર આવતા પક્ષીઓ માટે સૌથી સલામતી એ છે કે અહીં  સહેલાણીઓ માટે બોટીંગ ની વ્યવસ્થા નથી.સહેલાણીઓ માટેની મઝા પક્ષીઓ માટે સજા બની જાય પણ આ બાબતે સલામત પક્ષીઓ અહીં નિરાંતવા પોતાની ફુરસદ માણી શકે છે. ક્રેન્સ જેવા પક્ષીઓ તળાવ અને તળાવની આસપાસના ખેતરોમાં પોતાનો ખોરાક મેળવી લે છે.

કેટલાક સાવ સપાટી ઉપરમાં ઉડીને પસાર થઇ જતા લાગે પણ હકીકતમાં સપાટી પરથી જ પોતાનો ખોરાક મેળવી લે તો પોચાર્ડ જેવાબતક પાણીમાં ડૂબકી મારીને બહારઆવે ત્યારે પોતાના ખોરાકની તજવીજ કરી લીધી હોય. કેટલાક બગ ભગત ધ્યાનસ્થ સ્થિતિમાં ઉભા હોય અને તક મળે તક સાધુની માફક ચીલ ઝડપે પોતાના ઉદરની ક્ષુધાને સંતોષવાની ગોઠવણ સાધી લીધી હોય. જુદા જુદા પક્ષીઓ ની ખોરાક મેળવવાની તેમજ ઉડ્ડયનની વિવિધતા જોવાની મઝા તોજ આવે જ્યારે આપણે પણ પુરતી ફુરસદનો અને શાંતિનો સમય લઈને ગયા હોય.

આવો જ આમારો ફુરસદ અને શાં તિનો સમય થોળના નૈસર્ગિક  વાતાવરણ  અને પક્ષીઓના જળક્રીડા વચ્ચે મસ્તીથી પસાર કરીને પાછા વળ્યા ત્યારે ફરી એક વાર નહીં પણ વારંવાર અહીં આવવાનુ મન થયા કરતું હતું

પણ સાથે સાથે એક વાત એટલી જ કઠતી હતી કે હજુ આપણી સરકાર આવી સુંદર જગ્યાની રમણીયતા સાચવા માટે જોઇએ તેટલી કાળજી કે  સતર્કતા રાખવામાં અસફળ રહી છે. સાથે થોડો ઘણો વાંક આપણી પબ્લીક નો પણ છે ઘરમાં ચોખ્ખઈનો આગ્રહ રાખનાર આપણા જ લોકો આવી સાવર્જનીક જગ્યાને સાફ સુથરી રાખવા પોતાની જવાબદારીમાં ઉણા જ ઉતરે છે. પર્યાવરણની જાણવણીની જવાબદારી સૌની છે.

આ માઇગ્રેટીંગ બર્ડસ (યાયાવર પક્ષીઓ) ને લગતી ફિલ્મ જોઇ ત્યાંની પણ સાર્વજનીક જગ્યા જ હતી પણ ત્યાં સરકાર અને પબ્લીકની સમજદારીના

સમન્વયથી   એ સાર્વજનીક ઉદ્યાન હજુ પણ એટલો જ રમણીય છે અને રહેશે. આલેખન-રાજુલ શાહ.

ફોટોગ્રાફી – કલ્યાણ શાહ.કૌશિક શાહ.

For more Pictures & slide show  look at :

www.kalyanshah.wordpress.com